Draaiorgel
Link naar dit artikel Op dinsdag 20 maart 2007 geschreven door Joke61
Mijn herinnering aan het draaiorgel gaat terug naar de tijd dat ik als klein meisje met mijn ouders op zaterdag in de stad liep en naar de tijd dat het draaiorgel in de jaren zestig/zeventig onverwachts in onze straat kwam.
Liep je in de stad dan hoorde je zacht in de verte de muziek van het draaiorgel, kwam je dichterbij dan vond je als klein kind het geluid vanuit het draaiorgel enorm klinken! Ik was als klein meisje niet weg te slaan bij het draaiorgel, prachtig vond ik het om naar de poppen aan de voorzijde van het draaiorgel te kijken. Poppen die bewogen en met het stokje in hun hand op een belletje sloegen. Ook bij de achterzijde van het draaiorgel was ik niet weg te slaan. Lang kon ik kijken naar het open en dichtvouwen van het kartonnen orgelboek, de werking van een draaiorgel begreep ik toen nog niet.
Daarnaast kon ik vol verwondering kijken naar de orgelman die aan het grote wiel van het draaiorgel draaide en op deze manier de snelheid van het muzieknummer bepaalde. Zo verlegen als ik in die tijd was, durfde en wilde ik maar al te graag een centje, stuiver of duppie in het centenbakje van het hulpje van de orgelman doen.
Het bezoek van een draaiorgel in onze straat was altijd onverwachts, zonder reden en op zomerse avonden. Dit waren avonden waarbij ik liggend in mijn bed vanuit de verte de klanken van het draaiorgel hoorde. Als het draaiorgel dichtbij ons huis was werd ik soms als ik nog niet sliep door mijn moeder uit bed gehaald en mocht ik een muntje in het centenbakje van de orgelman, die langs de deuren ging, doen. Werd ik niet uit bed gehaald dan keek ik stiekem vanachter de gordijnen naar het draaiorgel. Wat een gezelligheid op zo’n zomerse avond in de straat!
Een cd met draaiorgelmuziek hoef ik natuurlijk niet in mijn verzameling te hebben, maar als ik een draaiorgel in de stad of andere locatie tegen kom blijf ik daar toch graag kort naar staan kijken en luisteren.
Klik hier om een stukje draaiorgelmuziek te horen.
37 reacties op “Draaiorgel”
Laat een reactie achter
o is trouwens een...
...
Bij sommige draaiorgels werd nog wel eens gedanst, meen ik mij te herinneren. Tegenwoordig zie je niet veel draaiorgels meer. Zeker niet in de stad waar ik nu woon.
Vorige week was ik met vrouw en zoon aan de wandel in Amsterdam en en daar op de Westerstraat in de Jordaan zit de draaiorgelmakerij van de familie Perlee. De bekendste in Amsterdam volgens mij.
Een leuk log van Joke, dank je wel.
En dan een “centje” geven. Toen ik later (en wat ouder) zag dat het orgel ’s middags werd opgehaald met een mercedes ging ik toch anders naar die dingen kijken. Weer een illusie aan diggelen. Veel voor ff hand liggende onderwerpen trouwens, de laatste paar dagen. Zo te zien zijn we nog lang niet uitgeschreven. Mooi.
Rene v.G.: G. Perlee geloof ik. Waren volgens mij ook vertegenwoordigd in de stad Groningen.
Vond die poppen met de trommels ook altijd fascinerend en dat orgelboek was gewoon prachtig zoals het allemaal werkte!
Nou ja Edde, misschien was het een ouwe Mercedes…
@Henny Jane schreef
Ik dacht even dat ik abuis was door jouw opmerking, maar gelukkig heeft de familie ook nog een website.
Ik wist toch zeker dat ik G.Perlee op een pand in de Westerstraat had zien staan.
Ohja, in Alkmaar kom ik ook regelmatig en uiteraard is de draaiorgel niet meer weg te denken, vooral niet op zaterdag!
maar wel even een ijsje halen op de Mient, vaste prik!!!!!!
Net wat Joke61 zegt: al die poppen bekijken, hoe ze bewegen en hoe dat ding eigenlijk in zijn werk gaat.
Ook werd er gedanst ja voor de draaiorgel, heel vroeger stond er altijd een vrouw die Gekke Annie genoemd werd (ze leeft nu niet meer)voor de draaiorgel te swingen en dan mocht niemand in haar buurt komen, kinderen waren best wel bang voor haar (ik en mijn broer ook) Enfin, de sfeer van zo’n draaiorgel is altijd mooi en vooral als je dan de stad in loopt….het begin van lekker winkel in en uitstappen……en soms is het ook: Kijke Kijke, Nie Kope
Leuk log inderdaad, hoewel het voor mij niet echt jeugdsentiment is. Ik heb geen vroege herinneringen aan een draaiorgel. Hier in de stad (Harderwijk) staat er nog vrijwel elke zaterdag een draaiorgel. Ik luister er altijd even naar, en mijn zoontje vindt het leuk om dan inderdaad een centje te geven.
Toen mijn schoonopa & oma 50 jaar getrouwd waren (alweer lang geleden), hebben we het draaiorgel gehuurd. De orgelman kwam toen ’s ochtends vroeg bij opa & oma voor de deur draaien. Lachen
.
Draaiorgels….het geluid gaat me nog steeds door merg en been. Draaiorgels passen niet meer in deze tijd. Ja alleen in oude binnensteden, zoals Amsterdam, Delft, Leiden, etc. Ruim 20 jaar geleden woonde ik in Voorschoten en daar had je, meen ik, één keer per jaar een draaiorgelconcour.
De hele dag, ik woonde in de winkelstraat, dat getetter voor je deur. Ik heb er echt een enorme hekel aan draaiorgels van over gehouden. En nu nog, op zaterdagochtend komt er bij mij in de straat een langs. In een gewone stadswijk over de doorgaande weg en maar spelen terwijl de bussen en het overige verkeer er langs raast. Stiekem hoop ik dat er een bus dat ding aan gort rijdt. En dan heb ik het nog niet eens over die types die er bij lopen met hun centenbakkie.
Het centenbakje waar zo lekker mee op de maat gerammeld werd herinner ik me nog goed en ik mocht er ook vaak een centje in gooien.
Het heeft wel iets vind ik.
Alleen bij ons stond er zo’n eng mannetje met een centenbakkie bij, daar was ik zo bang voor vroeger, als je niks gaf kwam hij achter je aan rennen en schold je uit.
De muziek vind ik walgelijk, maar ach zo in een winkelstraat klinkt het wel gezellig.
Kan me wel voorstellen dat je als eigenaar van een winkel blij bent als hij niet voor jouw winkel staat.
Als kind had ik al een rothekel aan draaiorgels. Iedere zaterdagmorgen wurmde zo’n geval zich tussen de flats in onze nieuwbouwwijk door: wàt een ellende…
Wèl fascinerend vond ik de gewoonte om wat muntjes in een papiertje te vouwen, of met plakband aan elkaar te kleven en die dan vierhoog uit het raam te keilen voor de orgelman: werkelijk iedereen bij ons in de buurt deed dat.
Later, in mijn carrière als winkelier heb ik alles bij elkaar een klein vermogen uit de kassa gehaald om de orgelmannen te bewegen alsjeblieft ergens anders te gaan spelen. Die lui wisten dat, en gingen express bij mij voor de deur staan totdat ik over de brug kwam…
Ordinaire afpersers zijn het!
Draaiorgels, nog steeds in het straatbeeld, toch jeugdsentiment, behorend bij stof voor een jurk kopen in “het dorp” of op de markt, een frietje krijgen van de frietkar op de mart, of een kroketje van Bontekoe, en dan een duppie krijgen voor het centenbakkie, en inderdaad, @Ellen, daar zaten in Hilversum wel eens louche types tussen
…Maar als het draaiorgel draait komt er kleur in je leven,
de frons wordt een glimlach, het lopen wordt zweven,
de somberheid wordt een momentje verdreven,
al is het maar even, al duurt het maar kort,
het draaiorgellied zorgt dat zelfs als het giet, het leven toch even wat vrolijker wordt.
Uit: draaiorgellied van Robert Long.
Vroeger vond ik draaiorgels fascinerend: bewegende poppetjes, de orgelkaarten die er doorheen getrokken werden: Prachtig! Nu, 40 jaar later, hebben we nog steeds dezelfde orgel in onze woon plaats( andere orgelman natuurlijk ), maar nu vind ik de muziek verschrikkelijk! De deuntjes van Frans Bauer en aanverwanten geven mij meteen een wegloopreflex! Mét gil: “AARgh” ! Nee, de charmes die het vroeger had ( men draaide zelf het wiel! ), is nu ver te zoeken. In Spanje, jaren geleden, zag ik nog een oude orgeldraaier , die zijn orgel op een kar had staan die door een ezel werd getrokken en die ook een stokoude hond had , die het geldbakje in zijn bek hield en zo bij de mensen “bedelde”…Dat had tenminste nog iets !
( Helaas worden in sommige landen nog aapjes ingezet bij orgelspelers, dat vind ik zonder meer verwerpelijk)
Net als Pleiade ben ik niet zo gecharmeerd van draaiorgels; dat valt bij mij onder dezelfde categorie als koekoeksklokken en tuinkabouters of molentjes in de tuin. Verschrikkelijk! Dat neemt niet weg dat het desondanks toch een leuke log vind, maar als ik in de stad een draaiorgel tegenkom ga ik er met een grote boog omheen. Toen ik nog bij mijn ouders woonde kwam er in die kleine straat op zaterdagochtend een draaiorgel zowat pal onder mijn raam spelen. Dacht ik lekker uit te kunnen slapen, mooi niet! Wat moet zo’n ding dan ook in zo’n kleine straat? Inderdaad Wilma, ook het repertoire van een draaiorgel is niet mijn smaak. En wat erg Pleiade dat je zo diep in de buidel moest tasten om ze ergens anders te laten spelen. Dat hadden die lui zeker vrij snel door dus dat heeft je een vermogen gekost. Weet iemand trouwens wat die mensen met het opgehaalde geld doen; gaat dat naar een goed doel ofzo of is dat bestemd voor onderhoud van dat straatmeubilair?
@Henny Jane
Dat in Groningen was de beroemste draaiorgel
van Nederland (Wereld ?) de Arabier.
Een schitterend orgel met vele bewegende poppen
is later helaas teruggegaan naar Perlee de
eigenaar in Amsterdam.
Ik kan mij ook nog herinneren dat oude buren van mij, jonge mensen dus gingen trouwen en dat de rest van de buurt een draaiorgel had gehuurd en die wisten dat ze er een hekel aan hadden en toen hebben ze het toch met zijn allen expres gedaan, ze hebben er uiteindelijk heel hard om gelachen toen deze bij hun voor de deur stond!
Geld geven aan een orgel waar niet (meer) aan gedraaid wordt: no way! Werken!
Ben een aantal jaren terug in een museum geweest: Utrecht of Brabant ergens. Vol met die Pierementen… Hé, was dat woord al gevallen..?
Daar is de orgelman…daar is de orgelman…met zijn pierepierepierepierement…
(meneer Sonneberg)
Eric:
Van Speelklok tot Pierement toevallig? Ben ik ook geweest, en toegegeven: die gigantisch grote orgels, die een complete zaalwand vullen vind ik schitterend om te zien….
Niet mijn soort muziek maar toch vind ik het orgel wel in ons straatbeeld want een heleboel van ons zijn er mee opgegroeid dus toch een beetje sentiment. En tja net als dat toen er geen rekening gehouden werd met uit willen slapende mensen door de orgels gebeurd dat nu door mensen in auto’s met knoertharde muziek. Och muziek veranderd maar sommige dingen dan weer niet
Ja @Wilma!! Waar is dat: Utrecht?
Klopt helemaal Eric!!!!!! ( nieuwe ontmoetingsplek voor de volgende JS dag?
)
Ik ben het dan, die met het geldbakje loopt
Leuke log Joke. In mijn jongere jaren kwam je regelmatig zo’n draaiorgel tegen (in de kroeg kwam ik aan het einde van de dag zo’n man ook wel eens als drankorgel tegen). Tegenwoordig kom ik ze ook nog wel eens tegen maar dan lijkt het wel alsof er een affiche aanhangt met de tekst: “Ik ben voor te weinig geld ingehuurd door de lokale winkeliersvereniging om hier te komen spelen, daarom moet u het mij niet kwalijk nemen dat ik die centenbak een beetje agressief onder uw neus duw. Als u allen daarop reageert met een twee euro muntstuk kan ik mijn Mercedes sigarenbak weer vol diesel gooien en houd ik ook nog een paar eurootjes over waardoor ik op mijn 63e verjaardag dat orgel kan verkopen en kan verhuizen naar de regio Barcelona.”
Wederom een nostalgisch beroep dat is verworden tot harde commercie helaas.
Dick Bolt: De Arabier, nu gaat er een lichtje branden!!
Ik stond ook altijd met open mondje te kijken bij een draaiorgel, en het facineerde me in hoge mate, dat het allemaal vanzelf bewoog en er ook nog geluid uit kwam. Ik was een bang schaapje, maar voor alles waar muziek uit kwam was ik wel te porren. Een harmonieorkest dat door de straat ging, een draaiorgel, met Sinterklaas , des noods het Leger Des Heils, waar een buurmeisje bij zat, ik vond het prachtig.Toen ik al “oud”was en de volwassen leeftijd had bereikt was er in Roosendaal altijd een draaiorgel dat Theadora heette. Dat trok mij erg aan, omdat ik zelf Theodora heette, dus, ik beschouwde het zo een beetje als míjn orgel. Het bleek dat de dochter van de orgeldraaier ook Theadora heette en dat het orgel naar háár vernoemd was. Een klein beetje jaloers was ik wel, op díé Thea.
Ook ben ik naar Utrecht geweest naar Speelklok tot Pierement. Dat is nog eens genieten, maar ook erg lawaaierig, mechanische automatische pianos, decap orgels en ook draaiorgels. Zelfs zijn ze met hun lawaai in staat oude mensen op te wekken, want er was daar een stokoud vrouwtje in een rolstoel, ze zat te slapen, het draaiorgel begon en er gebeurde bijna een wonder, ze zou zo kunnen lopen want ze zat gelijk rechtop en haar mondje vormde een Oooooh
Sorry voor dat oude vrouwtje, maar ik heb haar achter mijn hand keihard uit zitten lachen. En toen ik in de zaal kwam met orgels zat daar een echtpaar en die zaten een boterhammetje te nuttigen. Ik wist dat ze allemaal tegelijk zouden beginnen met spelen en dat dit lawaai maakte, dus kreeg weer de slappe lach toen ze riepen dat ze zich wezenloos schrokken. Het leek wel Candid Camera, alleen was Ralph Inbar nergens te zien, maar ik heb me kostelijk geamuseerd.
Ik ben een groot liefhebber van draaiorgels en eigenlijk van de meeste soorten mechanische muziek. Dat zal wel een deformatie zijn door m’n technische opleiding. Alleen ben ik vrij principieel in storten van een bijdrage in het mansbakje. Als het orgel door een pruttelend, stinkend motortje wordt aangedreven en/of als ze moderne muziek spelen (Bauer c.s.) loop ik snel door. Evenals toen ik klein was vind ik een goed gestemd orgel nog steeds imposant. Zelfs een goed gearrangeerd nummer uit de swing-periode komt massief over.
Vroeger kwam er een enkele keer een orgel door de straat. Dan gooide mijn moeder weleens een dubbeltje of kwartje van twee-hoog richting orgelman. Het werd dan altijd keurig in het bakje opgevangen. Behalve als ze zevenen ’s avonds kwamen. Ik denk dat de kroeg twee blokken terug daar iets mee te maken had.
Vanwege mijn bekoring voor mechanische muziek kom ik regelmatig in het Utrechts museum “Van Speeldoos tot Pierement” en heb ik verschillende draaiorgel concoursen in binnen- en buitenland bezocht. Voor de liefhebbers is er op zaterdag 12 mei weer een orgeldag in Leiden.
Een ander verhaal over een draaiorgel ligt net op de grens van jeugdsentiment en volwassenen-sentiment. In m’n diensttijd werd er voor een feest voor de officieren een draaiorgel gehuurd. Het orgel kwam in delen in een bestelbusje op het kazerneterrein. De orgeldraaier werd meegenomen naar de bar om het verloop van de avond te bespreken, maar tegen de tijd dat het orgel opgebouwd moest worden, kon de orgelman nog met moeite lopen. Het was namelijk erg dorstig weer. Samen met twee maten zouden we de avond oberen bij het feest. Omdat we van een technische afdeling waren kregen we de opdracht het orgel in elkaar te zetten en speelklaar te maken. Ga er als leek maar aan staan. Met wat verwarde aanwijzingen van de orgelman en met onze technische inzichten kregen we het na twee uur toch voor elkaar. We hebben in het begin ook nog aan het orgel gedraaid maar we waren niet erg maatvast en we hadden ook niet de benodigde spierballen. De orgelman werd na een paar koppen koffie aan het wiel gezet en gaande het draaien kon je horen dat hij langzaam ontnuchterde. Bij het eerstvolgende officiersfeest werd een Dixieland bandje gehuurd. Of dat iets met het orgel-debacle te maken had heb ik nooit kunnen achterhalen.
Binnenkort komen er weer allerlei draaiorgels in Joure. inlichtingen bij het VVV in het ANWB kantoor. Twee jaar geleden was de Arabier van de partij met een dochter van Perlee. Mijn man en ik hebben genoten, de muziek klinkt nog altijd even mooi van dit orgel, de klank is anders dan van de meeste orgels. Vroeger kwam het orgel door onze straat in Groningen. Het stopte altijd midden in de straat, daar woonde een musikant van de Postharmonie. Wanneer ik een orgel hoor komen die herinneringen weer terug. Een aantal jaren geleden heb ik de draaiorgeldagen in het Open-Lucht Museum in Arnhem bezocht. De orgels stonden ver genoeg uit elkaar en de omgeving was uiteraard erg geschikt voor zo iets. Heel gezellig.
Hallo, erg leuk die discussie over Draaiorgels,
het is mijn hobby namelijk zelf, en over dat Handraaien even, tegenwoordig is dat veel te zwaar (het zal vast van de ARBO ook niet meer mogen) en er zijn te weinig mensen die het de hele dag kunnen volhouden, en daar heb je een grote groep voor nodig, en dat is er eenmaal niet meer,
Met vriendelijke groeten
een draaiorgelman uit zuid-holland
Beste allemaal,
Leuk om nog even oude koeien uit de sloot te halen, maar er schiet me een verhaal te binnen. Een waar gebeurd verhaal zelfs.
Als orgelman in een niet nader te noemen stad ben ik elke zaterdag actief in het centrum van die zelfde stad. Niet alleen, maar met een aantal vrienden. Vrienden van mij, maar we delen toevallig wel allemaal dezelfde passie en liefde voor het mechanische muziekinstrument en het draaiorgel in het bijzonder.
Liefde… zo kunnen wij het inderdaad wel noemen, want dat wij iedere zaterdag met onze ietwat uit de kluiten gewassen speeldoos door het centrum trekken is zuiver voor de hobby en om te zorgen dat een stukje Nederlandse cultuur niet zal verdwijnen.
Wij, de orgelploeg, draaien nog met de hand, hebben een ouderwetse houten driewielige wagen onder het orgel en duwen ons pierement nog echt met omgekrulde schoenen over de straten van de stad, zoals talloze orgeldraaiers dat aan het begin van de vorige eeuw deden om een boterham te kunnen verdienen.
Onze blinkend gepoetste mansbakjes rammelen op de maat van de muziek in de hoop dat ze goed gevuld worden door U, ons publiek. Niet om er zelf beter van te worden, maar voor het onderhoud van het orgel, nieuwe muziek, verzekeringen (een kostbaar instrument moet tenslotte ook verzekerd worden.) en zo kan ik nog wel even doorgaan.
Hoe dan ook, ook de orgelman heeft wel eens extra vitaminen nodig en zo ga ik op een zaterdagmiddag even naar binnen bij de drogist. Ons orgel staat er vlakbij. Het geluid kan mooi weg in de straat tegenover het orgel, want we proberen de geluidshinder zo veel mogelijk te beperken.
In de winkel is het natuurlijk wel te horen, maar op een zeer acceptabel niveau.
Terwijl ik met mijn vitaminen sta te wachten voor de kassa hoor ik hoe de man erachter staat te praten met de man die drie klanten voor mij staat. Het gesprek gaat toevallig over het orgel. De man achter de kassa klaagt over het geluid en dat hij zijn klanten nauwelijks meer kan verstaan.
Ik daarentegen kan het gesprek, staande achter drie andere klanten, letterlijk volgen en ook de beide gesprekspartners vertonen niet het kleinste teken dat zij ook maar enigszins gestoord worden door enig overmatig lawaai.
Als ik uiteindelijk aan de beurt ben en mijn vitaminen op de toonbank neerzet, zeg ik tegen de man achter de kassa dat het toch maar goed is dat de orgelman ook af en toe eens wat vitamnientjes nodig heeft.
Met een rood hoofd begint de man excuses te stamelen en zegt dat hij van ons niet zo veel last heeft, maar wel van het orgel dat op een andere dag voor zijn deur staat.
Tja, daar sta je dan. Je hoeft natuurlijk niet van de muziek te houden, maar onthoud dan dat het orgel zoals we dat kennen iets specifiek Nederlands is. In geen ander land ter wereld wordt het draaiorgel geëxploiteerd zoals in ons kleine landje.
In deze tijd van de Europese Unie gaat er al zoveel van onze eigen identiteit verloren. We moeten dus zuinig zijn op ieder facet van onze Nederlandse cultuur. De een is hobbymolenaar, de ander is donateur van het rijksmuseum en wij zijn orgelman.
Voor- en tegenstanders wat betreft draaiorgels zal je altijd houden. Toch wil ik, als echtgenote van iemand die zelf uit een draaiorgelfamilie komt en dat niet eens altijd zo geslaagd vindt pleiten voor het behoud van het puur Hollandse geluid. Let eens op de mensen rond zo’n orgel en dan zie je dat men niet meer chagrijnig kijkt, zelfs wat meedeint en de meesten, vooral kinderen, geven graag aan de orgelman. De “buit” bestaat meestal uit niet meer dan wat eurocenten en -stuivers en als men een gulle bui heeft warempel wat eurodubbeltjes. Mijn man vertelt me altijd dat orgellui vaak gezien worden als: kermislui, zigeuners, asocialen en drankorgels. Zelf ging hij als kind zijnde destijds weleens mee met het orgel op zaterdagmiddag maar geld ophalen vond hij vreselijk. En nog, nu met zijn 57ste, heeft hij soms moeite met het imago en dat terwijl ik er zelf dol op ben. Ik kom uit een KERKorgelfamilie, haha, en toch zijn we de allerbeste maatjes. Er blijft al zo weinig echte Hollandse cultuur over in ons landje en op de weinige orgels die er nog zijn moeten we gewoon zuinig zijn en de muziek waarderen. Je merkt op straat ook dat de meeste mensen de ouderwetse marsen van Carl Frei meer waarderen dan het voor de hand liggende genre van Frans Bauer. Maar ook een orgelman moet met zijn tijd mee, doet hij dat niet dan krijgt hij weer het stempel “oubollig” - het is ook niet gauw goed!
Lang leve de orgelman dat vond zelfs Schubert en schreef een mooi stukje muziek voor “der Leiermann” omdat deze nooit zijn bordje vol had.
Bij ons kwam het draaiorgel, als ik het goed heb, op dinsdagmorgen. Het werd getrokken door twee lichtbruine/beigeachtige paarden met hele lichte manen en de orgelman kwam altijd aan de deur met zijn koperkleurige busje om geld op te halen. Het orgel ging zo stapvoets dat ieder kind er achterop kon klimmen en een eindje mee kon rijden.Hoewel ik niet de snelste was wist ik ook vaak wel een plaatsje achterop te krijgen.
Ik heb vanmiddag het museum Van Speelklok tot Pierement hier in Utrecht bezocht en dat was bijzonder leuk en interessant. Er kwamen ook veel herinneringen boven van toen het draaiorgel weleens bij ons in de straat kwam. Ik praat dan over de wijk Morgenstond in Den Haag, jaren 60, waar ik ben opgegroeid. Ik zie de orgelman nog altijd staan draaien aan dat enorme wiel, om de paar seconden wisselend met z’n linker of rechterarm. Was wel nodig ook want dat ging best zwaar. Later kwamen de gemotoriseerde versies maar dat vond ik een stuk minder vanwege de herrie die het benzinemotortje maakte. Ik het museum gebruiken ze (denk ik) electromotoren want ze maakten nauwelijks geluid, en dat komt natuurlijk ten goede aan datgene waar het om gaat: de vrolijke muziek! Ik zit er nog van na te genieten, vandaar ook mijn bezoekje aan deze site.