Buitenlandse arbeiders
Op woensdag 11 april 2007 geschreven door Wilma
Toen ik een jaar of 5 was, werkte mijn vader bij een pianofabriek. Hij was daar stemmer/intoneur en de fabriek wilde gaan uitbreiden. In het buitenland, en wel Ierland.
Maar, om daar te kúnnen uitbreiden, moesten er toch wel mensen opgeleid worden en werden er jonge Ierse mannen naar Nederland gehaald om in de pianofabriek opgeleid te worden voor het pianovak.
En geschiedde het dat ons gezin als gastgezin ging functioneren voor een aantal Ieren.
We hebben een aantal van die gasten in huis gehad, ik vond dat enorm interessant, want ze spraken geen Nederlands en Engels verstond ik toen nog niet zo. Wel leerde ik in die tijd mijn eerste engelse woordjes en standaard zinnetjes: “plies toe miet joe” en: “houw doe joe doe” en meer van dat soort ingeprogrammeerde zinnetjes.
Na verloop van tijd was die Ierse periode over, en had mijn vader het over collega’s met wel erg ingewikkelde namen: de eerste Spanjaarden en Italianen deden hun intrede in de fabriek. Dat waren de eerste “gastarbeiders” die ik leerde kennen.
Omdat wij bij ons thuis nogal openstonden voor andere culturen, werden we regelmatig uitgenodigd bij die mensen.
Wat mij opviel , was dat die collega’s van mijn vader enorm gastvrij waren, de eerste keer dat wij op bezoek gingen bij een Spaans gezin, leek het alsof we de koningin waren die op visite kwam!
Een tafel vol met hapjes uit eigen (Spaanse) keuken , drinken, zelfs cadeautjes….Ik was helemaal verbouwereerd, zoiets kende ik niet ! De man des huizes sprak gelukkig een beetje Nederlands, zoadat we wel met elkaar konden praten, maar zijn vrouw had daar wat meer moeite mee. Dit Spaanse gezin was er trouwens eentje van de velen die bij ons in het dorp woonde. Vele Spanjaarden werkten namelijk ook bij de Enka (Akzo Nobel) en al die gastarbeiders werden gehuisvest in een barak vlakbij die fabriek. “Nostra Casa” heette het en daar woonden jarenlang een groep Spaanse mannen. Later kwamen ook hun vrouwen naar Nederland en gingen de mensen in gewone huizen wonen.
Als kind vond ik het altijd wel vreemd, dat er zoveel mensen bij elkaar woonden in een houten gebouw. En waarom ze dan ook niet bij ons kwamen wonen, net zoals de Ieren vóór hun snapte ik ook niet. En dat ze niet in een gewoon huis woonden….Dat dat te maken had met totaal andere belangen , begreep ik pas veel later.
Toen ik net bij NS kwam werken kreeg ik weer met gastarbeiders te maken: de koppelbazen kwamen treinkaartjes kopen voor buitenlandse ( veel Oosteuropese en Turkse) werknemers, die met busjesladingen vol op het station gedropt werden naar verschillende plaatsen vervoerd werden. Veel van die jongens zag je maar twee of drie keer en dan kwamen er weer nieuwe…..
Wie heeft vroeger ook op deze manier kennis gemaakt met andere culturen?
26 reacties op “Buitenlandse arbeiders”
Laat een reactie achter
eliers in onze...
Mijn eerste kennismaking met gastarbeiders waren de turkse mannen die bij onze plaatselijke ijzergieterij werkten. Ze waren gehuisvest in inderdaad een houten noodgebouw waar ik iedere morgen langs fietste. ik keek mijn ogen uit hoe ze daar woonde, zo klein. Allemaal stapelbedden. Grote zware snorren hadden de meesten en ze zagen zwart van het werk. Als ik op zaterdag voorbij kwam stonden de meesten in pyama naar buiten te kijken of aan tafel te kaarten. In het dorp zelf,Baarlo, zag ik hun bijna nooit. ik had het wel met hun te doen in de winter in dat koude hok waar ze zaten dat leek me niet echt goed te verwarmen. Later toen ik ook in een ijzergieterij werkte werd ik inderdaad ook veel uitgenodigd om Turkse lekkernijen te nuttigen en ik vond het allemaal maar razend intresant. Met enige uit die tijd, Ali en Ushe heb ik contact gehouden tot ikzelf uit Nederland vertrok. Geweldige mensen ondanks wat ze allemaal te verduren hebben gehad in Nederland
Je ziet ze nog steeds…
Op het Afrikaanderplein te R’dam Zuid is een grote markt (waar ook mijn allereerste herinneringen speelt uit een oude log).
Rond mid 70’s liep ik daar met mijn oma toen ik haar vroeg waarom in al die huizen (volkswoningen) de gordijnen dicht waren. Zij zei toen dat daar gastarbeiders woonden en dat de buurt snel achteruit ging (veel van haar kennissen woonden daar ook nog). Typisch dat toen die gordijnen dicht waren, he?
Ben er pas in de 80’s mee in aanraking gekomen en dan nog speciaal de kinderen ervan in mijn klas. Kan me nog wel herinneren dat er gordijntjes in de bestelbusjes hingen (in de volksmond: turkenbusjes).
Als kind is dit een beetje langs me heengegaan, ik zag (gast)arbeiders voornamelijk als ieder ander mens die gewoon zijn werk deed. Hun afkomst was voor mij onbelangrijk. Eigenlijk zouden we wat meer respect moeten opbrengen voor gastarbeiders want zij verrichten vaak werkzaamheden waar wij onze neus voor ophalen en voor alles geldt: arbeid adelt, ongeacht de aard van de werkzaamheden. het is niet voor iedereen weggelegd om minister te worden en vuilnislieden moeten er ook zijn.
Ik zat op een Katholieke school die aan het nonnenhuis vastzat. De Nonnen waren al weg naar elders en toen stond dat huis leeg.
Op een dag kwamen er Turken in wonen die daar werden opgevangen door de Nonnen van de school. Ze hadden niet veel, maar waren tevreden. Uiteraard kwamen de kinderen bij ons op school en uiteindelijk ook in mijn klas. ik was 11 jaar toen ik dus voor het eerst gastarbeiders in mijn omgeving had.
Bij ons om de hoek woonde een Nederlandse vrouw met twee ‘donkere’ kinderen van een Surinaamse vader, dus ik was wel iets gewend. Zij behoorden in mijn optiek niet tot gastarbeiders, want Suriname hoorde toen nog bij het Koninkrijk.
Tegenwoordig kennen we veel mensen uit vele windstreken uit de wereld en ik vind het een verrijking van onze cultuur, maar daar is niet iedereen het mee eens, zelfs de allochtonen spreken mij wel eens tegen daarin en dat is jammer, want het maakt hun positie in onze samenleving er niet makkelijker op.
(ex)Koninkrijkeers noemen zichzelf ook wel eens allochtoon, maar daar ben ik het niet mee-eens. Ik zie ze meer als Nederlanders als uit een andere provincie. En met dat ik dat tik lees ik dat ik zo maar een aantal tegenstellingen zit te definieren.
Ze zullen er altijd zijn die tegenstellingen.
Mooi verhaal: bestaat die pianofabriek nog..?
Mijn enige ervaring met Turken: zie log Scheiding.
Pas in de tachtiger jaren werd ik me bewust van culturele minderheden. Ik was toen veel in Rdam centrum. Dat heb je er van als je in dorp Vlaardingen opgroeit
Begin jaren 60 waren het m.n. de Italianen die ik zag in Den Haag en Connie Froboess zong er een liedje over: -zwei kleine Italiäner die traumen von Napoli-
Pas in 1969 zag ik de eerste Turkse familie bij ons in de straat komen wonen, op een bovenverdieping.De Turkse vader had een oude auto waar hij altijd aan knutselde (onze buurman zei: van werken heeft die vent nog nooit gehoord zeker)
Uit hun meestal openstaande ramen weerklonk de typerende Turkse muziek(onze buurman noemde dat : kattengejank).
Ik had een enorme hekel aan onze buurman, want ik vond het aardige mensen en maakte er wel eens een moeizaam handen en voeten-praatje mee.
De man zat overigens in de nachtdienst………..de vrouw zag je niet vaak…
Ik heb in de loop der tijd heel wat buitenlandse mensen leren kennen en moet de eerste nare ervaring nog meemaken.Ik vind het altijd boeiend om met ze te praten, ben nog steeds leergierig. En inderdaad: gastvrij zijn ze zonder meer.
Ik was denk ik ongeveer een jaar of 15 toen de eerste gastarbeiders kwamen. Wij hadden thuis kippen in een ren, ik herinner me nog, dat ze dan aan de deur kwamen vragen of die kippen te koop waren. Ben toen ook een keer met een vriendin bij een Spaans echtpaar op visite geweest. Geweldig, zulke leuke mensen en zo gastvrij, dat zijn wij toch niet gewend.
@ Eric Erres:
Dank je, en helaas bestaat de fabriek al jaren niet meer, failliet. Mijn vader is echter de dans ontsprongen, door vlak voor het faillisement bekend werd naar Engeland te verhuizen, waar zijn Lief woonde. Daar is hij verder gegaan in de pianosector. “Maar gelukkig hebben we de foto’s nog ”
?
in 1976 kwam ik in enschede-noord te wonen een jaar later kwam er boven ons een turks gezin, een dochter hadden ze suzanne die was al groot en werkte op de confectie (zoals veel enschedeers toen).De rest waren jongens 5 of 6 stuks, ze hebben me turks geleerd en ik hun hollands (voornamelijk scheldwoorden) elk jaar als ze van turkye terugkwamen kreeg ik een kadootje ook eens gouden oorbellen met een rode steen erin heel mooi.
ze zijn allemaal teruggegaan op kamahl na, die woont hier een straatje verderop en af en toe vraagt zijn moeder telefonisch hoe het met mij is ze is al in de tachtig en is mij na dertig jaar nog niet vergeten, leuk he?
mijn broer kende het verschijnsel gastarbeider al langer in 1967 rond mijn geboorte woonden mijn ouders in breda en daar hadden we ook gastarbeiders in huisdie werkten bij de hero of bij de csm suikerfabriek, mijn broer was 7 of 8 jaar toen zijn vogeltje de geest gaf, hij reageerde een paar dagen later door op de deurmat zich te richten naar mekka om aan allah zijn kanariepietje terug te vragen. hahaha ik weet dat omdat hij er echt jaren mee geplaagd is.
Eind jaren 60 kwamen er een aantal Marrokanen in het kleine Stompetoren wonen, om te komen werken op de plaatselijke zuivelfabriek. Ze kwamen te wonen in een fabriekswoning, die op het fabrieksterrein stond. Mijn vader heeft het huis helemaal geschilderd en behangen. Iedereen kwam met meubeltjes en het huis was snel aangekleed. Een aantal van hun kwam regelmatig bij ons over de vloer en één van hun noemde mij altijd klein Jan (mijn vader heet Jan), als ik hem tegenwoordig bij mijn (Marrokaanse buren) tref, roept hij altijd: Hé klein Jan, alles goed?”, ik ben inmddels door de King Corn een stukje groter gegroeid en steek ongeveer een 40cm boven mijn vader uit, maar ik blijf “klein Jan”.
Ik denk dat ik met recht kan zeggen dat ik een dochter was van een gastarbeider! Mijn natuurlijke vader was/is een Italiaan en hij werkte in de fabriek waar mijn vader een van de directeuren was. Enfin, lang verhaal kort, mijn natuurlijke Italiaanse vader zat met z’n handen in het haar want gescheiden van z’n Nederlandse vrouw, wilde eigenlijk niemand mij (toen 1,5 jaar) en mijn broer (2,5 jaar)(is helaas op 21 jarige leeftijd overleden) langer in huis hebben dan 1 week. Mijn vader (de directeur van de behangselfabriek Sanders in Delfgauw) heeft destijds gezegd: Breng je kinderen maar bij mij. Ik ben op 6 jarige leeftijd geadopteerd door mijn huidige/enige ouders en ben hen daar nog steeds uitermate dankbaar voor. Mijn leven zou anders absoluut niet zo goed zijn verlopen; dankzij met name mijn vader, die helaas in 1998 is overleden.
dutchfranca: dat is een bijzonder verhaal…
Rond 1969 de eerste Turkse werknemers in Veendam/Wildervank gezien en in 1973 had ik een Turks meiske in mijn klas op de middelbare school. Haar vader werkte als ingenieur voor Shell en ging van land tot land, dus sprak ze geen nederlands maar wel frans en dus turks. Ze kwam op mijn verjaarsfeestje en we gingen sjoelen, de vertaling konden we niet vinden in het franse woordenboek!
Mijn vader had een Marokkaans collega op de fabriek waar hij werkte, ze konden het goed samen vinden en mn vader nam Hassan ook regelmatig mee. In de zomervakantie ging Hassan naar Marokko op vakantie en beloofde een kaart te sturen. Máánden later (Hassan was zelf allang weer terug op de fabriek) werd er bij ons thuis een kaartje bezorgd:
Hans
Bruca
Nijverdal
Nederland
Hans is dus de voornaam van mn vader, Bruca de fabriek (in Almelo!!!) waar jij werkte en Nijverdal was onze woonplaats. De PTT had erg zn best gedaan!!!!
zei ik laatst nog daar rijd een vito gti, mijn eega de autofreak zegt dat bestaat niet en ikke wel :gti= gordijntjes trekhaak imperiaal.
Typisch eigenlijk die gordijntjes, als er artiesten naar nederland komen kijken ze op van gordijntjes en plantjes voor de ramen, schijnt toch een hollands verschijnsel te zijn, denk maar eens aan de sleurhutten-cultuur.
oh, wie kent dat postbus 51 spotje nog, waarin ons verteld werd dat we vriendelijk moesten zijn tegen gastarbeiders.
zag je een turkse man de vloer schrobben terwijl een blanke meneer in pak er heel vriendelijk doorheen banjert, heeft volgens mij een hele dubbele boodschap…..
De eerste gastarbeiders in Ulft arriveerden er begin jaren ‘70. Ik zal vier jaar zijn geweest toen deze Turkse mannen me voor het eerst opvielen. Ze hadden altijd zoveel kleren aan: overhemd, spencer en ook nog eens een zwart of donkerbruin jasje, colbert-achtig. En snorren, ze hadden allemaal grote donkere snorren. Ze woonden allemaal in een enorm herenhuis, dat van binnen opnieuw was ingedeeld: een grote gezamenlijke ruimte met tv en allemaal slaapzalen. ’s Ochtends rond zes uur werden ze met verschillende busjes opgehaald om op diverse fabrieken in de omgeving aan het werk te gaan. Samen met mijn buurjongetje van dezelfde leeftijd kwamen we soms wel eens binnen in het herenhuis. We kregen dan snoep, en van iedereen een aai over de bol. Ik denk dat ze hun eigen kinderen erg misten.
Ook liepen ze ’s avonds en in het weekend vaak urenlang heen en weer over de enorm brede stoep die voor ons huis langs liep. Handen op de rug, met zo’n soort rozenkrans tussen de vingers. Fascinerend vond ik het.
Pas toen ik 12 of 13 was (rond 1980) waren er inmiddels gezinnen herenigd en kwamen er ook Turkse kinderen in het dorp.
Nooit veel mee te meken gehad,we hadden er ook geen kinderen van in school.Een keer had ik een dwerggeitje te koop,toen kwam er een turk op het erf die kocht hem,hij betaalde mij en toen vroeg hij of hij hier zijn kop er mocht af snijden,ik heb toen nee gezegt.Ik vond het wel zielig voor de geit,maar ik had hem nou eenmaal verkocht,en dat is wat zij eten.
Mijn vader is gastarbeider geweest. En een van de meest interessante dingen uit die tijd en wat nog steeds speelt is de mentaliteit van de mensen. De eerste gastarbeiders uit Turkije kwamen vaak uit dorpen. Ze waren erg conservatief en leefden met de mentaliteit van de jaren 60, 70 van die tijd. Het waren vaak mensen uit grote gezinnen waar de vader de kost verdiende, moeder was huisvrouw en een vrouw had sowieso weinig te zeggen in die tijd. Uithuwelijken was normaal en vaak waren ze laag geschoold, vaak de middelbare school niet afgemaakt. De meesten kwamen uit midden en oost Turkije. Deze conservatieve mentaliteit heerst nog steeds bij hen. Omdat ze hun eigen cultuur wilden handhaven. Jammergenoeg heeft dit geleid tot veel verwarring en verbazing toen ze ontdekten dat de wereld om hun heen (vooral Turkije zelf) erg veranderde. Turkije is voor hen nu erg modern geworden, zo modern, dat ze het niet kunnen vatten. De kleding is anders, manier van omgang met ouders is anders, alles is veranderd. Vaak zien ze deze veranderingen als: “slecht”. Doordat ze niet beter weten. De Turken uit het westen van Turkije (Egeïsche Zee) zijn anders. Doordat zij moderner zijn opgevoed in Turkije zijn die veel toleranter voor westerse opvattingen. Dus niet alleen de tweede generatie leef(t)(de) tussen twee culturen, maar ironisch genoeg ook de eerste generatie.
Als kind opgegroeit met kinderen van italiaanse, spaanse, surinaamse, marokkaanse,turkse en chineze komaf.
Dat we zoveel nationaliteietenin op onze basisschool hadden vond ik geweldig. Ik was als kind altijd supernieuwsgierig hoe het er bij vriendinnetjes uit andere culturen thuis aan toeging. De andere eetgewoontes, geuren in huis, andere gebruiksvoorwerpen, gedragscodes (schoenen uit bv)
Ik ben ook blij dat mijn eigen kinderen nu ook veel vrienden uit andere culturen hebben, dat is toch een verrijking van je kijk op de wereld
Er ging vroeger altijd het gerucht dat Turkse kinderen allemaal op 1 januari bij de burgelijke stand werden aangegeven??? En dat daardoor de leeftijden van de kinderen niet klopten. Dan kon het voorkomen dat Turkse kinderen in de verkeerde klas werden geplaatst (bij te jonge kinderen)
Wat er van dat gerucht waar was weet ik niet, maar het was wel opmerkelijk dat er een Turkse jongen bij mij in de klas zat en die had al baardgroei in de vierde klas???
Dat vonden wij meiden overigens wel reuze interessnt toen
Zal ook nooit zijn verhalen vergeten die hij over Turkije vertelde…en dat zijn moeder zomaar slangen durfte aan te pakken als die het huis waren ingekropen. Nou, dat verhaal vonden wij helemaal te gek! Onze moeders waren al bang voor spinnen,hahahaha
Spanjaarden. Dat is de 1 e groep gastarbeiders die ik leerde kennen. als ik op de oude klassenfotos kijk ,dan zie ik van die 35 kinderen 5 spaanse er tussen zitten, 1 negerinneke en 1 turks menneke die alleen maar als turk te herkennen was aan zijn ongebruikelijke naam: Yavuz..(wij
zeiden ‘Jaus’.)
De kinderen vd spanjaarden waren wel berucht hoor bij ons in de buurt. vooral bij de lokale voetbalclub waar ik bij zat L.E.W. (Lomp en Woest) Terroriseren, jatten, inbreken, slopen….Dat was tuig. Met dat beeld ben ik ook opgegroeid en heb veel gezien en meegemaakt met dat schorem..
Antilianen en negers v ander plumage zag ik meer bij Toppop dan op straat. Dat waren wilden , a la bobby farell…vermakelijke wilden.
Mijn moeder is trouwens nu nog bang van negers (net gorilla’s vindt ze dat, maar t zijn toch ook mensen zegt ze dan erachteraan haha). En de afgelopen 11 jaar woonde ik in een probleemwijk om t zomaar te stellen, waarvan de vaders oorspronkelijke gastarbeiders waren.. De jeugd is grotendeels uitschot, echt. Voor galg en rad. De ouders deugen wel, maar zijn helaas om diverse redenen niet bij machte om die ontspoorde kids in toom te houden. Dit is overigens niet generaliserend bedoeld. Die ervaring is tot de dag v vandaag overeind gebleven. Gastarbeiders werkten in de regel hard en onder onvriendelijke omstandigheden.Bij gastarbeiders denk ik nu aan voormalige joegoslaven en polen. en nog steeds link ik dit met illegaliteit en criminaliteit…is t de paplepel? ik weet niet, maar ik hou t bij de smell of brussel sprouts , om maar es met een oude JS term af te sluiten.
Toen ik een jaar of tien was kwam bij ons een turkse jongen in de klas, Semsettin. Zijn broertje Kemal werd twee klassen lager geplaatst. Een paar dagen daarvoor was de familie uit Ankara naar Varsseveld gekomen, en de eerste schooldag verliep voor Semsettin dan ook een beetje vreemd denk ik. Een andere taal, een andere cultuur, een andere wereld. Ik ben me pas later gaan realiseren dat zoiets voor een kind heel veel impact kan hebben. Semsettin deed al snel mee met voetbal, en blonk daar echt in uit. Eens in de week kreeg hij Nederlandse les, de rest leerden wij hem bij.;-) Na een paar maanden ben ik een keer bij hem thuis geweest. De familie woonde in de ‘turkenbuurt’, een verzameling huizen die op de nominatie stonden gerenoveerd of gesloopt te worden. In de huiskamer stonden twee oude banken rond een tafel en een TV, verder niets. Toch had het sfeer, wat meer te maken had met de hartelijkheid waarmee ik ontvangen werd. Doordat alleen Semsettin en Kemal een beetje Nederlands spraken verliep het gesprek wat moeizaam, maar vader en moeder wilden alles van mij en Nederland weten. Eten en drinken was er genoeg, tot ik bijna plofte! Ik kende hun gebruiken niet, was wel nieuwsgierig, en als vanzelf ontwikkelde onze vriendschap zich als een normale jongensvriendschap.
Semsettin heb ik nu jaren niet gezien. Hij is getrouwd met een nederlandse, heeft kinderen en is chef werkplaats geworden. Zijn ouders zijn geruime tijd geleden naar Turkije teruggekeerd.
in de brugklas zat een chinees meisje die munking to heette, als notoire spijbelaarster had ik enorm veel respect voor haar, ze moest via kinderboekjes onze taal nog leren en dan ook nog proberen de lessen te volgen aan het eide van het eerste leerjaar praatte ze al redelijk nederlands en ze heeft echt geploeterd,zij gaf wel eens aan jaloers op mij te zijn, ik kwam nooit las een hoofstuk een keer en haalde voldoendes bij de vleet.
Nogmaals voor haar had ik diep respect, kreeg vanmiddag een rondleiding op mijn oude middelbare school (voor nicky zijn nieuwe middelbare) en moest er ineens aan denken.
Quote:dutchfranca62 schreef op 11 april 2007 om 21:14
Ik denk dat ik met recht kan zeggen dat ik een dochter was van een gastarbeider! Mijn natuurlijke vader was/is een Italiaan en hij werkte in de fabriek waar mijn vader een van de directeuren was. Enfin, lang verhaal kort, mijn natuurlijke Italiaanse vader zat met z’n handen in het haar want gescheiden van z’n Nederlandse vrouw, wilde eigenlijk niemand mij (toen 1,5 jaar) en mijn broer (2,5 jaar)(is helaas op 21 jarige leeftijd overleden) langer in huis hebben dan 1 week. Mijn vader (de directeur van de behangselfabriek Sanders in Delfgauw) heeft destijds gezegd: Breng je kinderen maar bij mij. Ik ben op 6 jarige leeftijd geadopteerd door mijn huidige/enige ouders en ben hen daar nog steeds uitermate dankbaar voor. Mijn leven zou anders absoluut niet zo goed zijn verlopen; dankzij met name mijn vader, die helaas in 1998 is overleden.
ik heb veel over je vader gehoord en hoe hij met mensen omging en dat hij jouw heeft geadopteerd zegt nu genoeg over hem…