Stencilen
Op zaterdag 18 oktober 2008 geschreven door Eric Erres
Toen mijn lagere school dicht ging, werd er nog wel een slecht aangekondigd slotfeest gehouden. Wel wat mensen aanwezig, maar nooit die waarvan je hoopt dat ze aanwezig zullen zijn. In ieder geval had ik voor die gelegenheid mijn verzameling schoolkranten meegenomen. En wat bleek: ik was zo’n beetje de enige die alle afleveringen uit mijn lagere schooltijd heeft bewaard. Ook school kon ze niet meer tonen.
Als je die bladen bekijkt, dan zou je zeggen dat ik vlak na de oorlog op school heb gezeten… Dat beeld komt door de manier van drukken: het stencilapparaat! Met inkt gieten en veel draaien werden de pagina’s vermenigvuldigd en met een resultaat dat nog slechter was dan carbonpapier. Bij wijze van spreken dan. Nooit een zelfde resultaat, ook niet op één pagina. Van zeer dun en daarom bijna niet te lezen tot inktklodders. Repro anno 69-75.
Ook lesmateriaal werd wel eens gestencild. En volgens mij maakte het niet uit of het papier glad of zwaar was. In die schoolkrant trouwens, weet ik precies waar werkjes staan van Eric Erres en zijn buurjongens. Veel is het niet maar wel authentiek. Een klein bewijs van mijn bestaan in de boeken.
Hebben jullie herinneringen aan stencilen via bv club, kerk, actiegroep of vereniging?
36 reacties op “Stencilen”
Laat een reactie achter
Jaja, het “stencilhok”. Ik hoor de schoolkrant en de uitnodigingen voor ouderavonden nòg draaien… “Katsjing, katsjing, katsjing, katsjing, katsjing, katsjing,…” (met ongeveer 160 omwentelingen per minuut? Kan dat?)
We mochten als leerling helemaal niet in de buurt van de stencilmachine komen. Er stond namelijk ook een enorme papiersnijder, maar da’s een heel ander verhaal…
Zeker weten, en er ging altijd wel wat mis.
Eric, waar komt deze foto vandaan?
Bij ons op de lagereschool stond de stencilmachine in de koffiekamer van de meesters en de juffen.
Ik heb er natuurlijk nooit mee gewerkt,maar ik hoor hem nog draaien.
De geur van de inkt en het geluid van de machine, inderdaad JS. Pas nog met het log over schoolkranten uitgelegd, maar hier gaat het om de stencilmachine op zichzelf. Ook nog wel op verenigingswerk gebruikt. Met blauwe inkt, dat was helemaal een prut pret. Met de komst van computers werd er voorspeld dat er papier zou worden bespaard. Dat was niet helemaal correct dus!!
Kijk hier kan ik wat mee.
In mijn begintijd voor de klas ( 1980 of zo ) moest ik ook alles stencilen.
Een vreselijk werk in een klein hokje met veel stank. De ARBO zou nu flippen als ze dat zagen.
We hadden eerst nog een handmatige blauwkopieerder ( Sue-Ellen ken je die nog ? ) je moest dan een heldere vloeistof die zeer chemisch rook gebruiken en je kreeg blauwe afdrukken.
Later had je inbrandstencils.
Thuis kon je op zo’n speciaal vel je tekst tikken. Op school spande je het vel in een brandapparaat over een rol ( ging 1 van de 2 keer mis ).
Het inbranden duurde dan 6 minuten per stencil en daarna moest je het afdraaien. Je moest het ingebrande dunne vel op een stencilmachine spannen ( ging ook weer 1 van de 2 keer mis er bleef bijna niks over ) en dan kon je stencilen.
Ook dat ging in een klein hokje met vreselijke stanken gepaard.
De inbrandstencils ( drijfnat van de inkt en flinterdun want een soort carbon ) werden aan een rekje gehangen om later weer te gebruiken want er werd ons op het hart gedrukt dat dit zeer modern maar ook zeer duur was.
Hoe anders gaat het nu :
Ik tik mijn tekst thuis in met Word.
Dat mail ik naar mijn mailadres.
Op school open ik mijn mail op mijn klassencomputer ( 1 van de 4 )
Hier vanaf geef ik een printopdracht naar het superdeluxe kopieerapparaat en een kind kan de afdrukken halen.
Met de site http://www.sommenmaker.nl maak ik individuele rekenstencils in een handomdraai.
Binnenkort kan ik thuis de printopdracht naar het kopieerapparaat geven en kan ik ’s morgens als ik binnen kom op school mijn kant en klare stencils meteen meenemen.
Ja, ik geloof toch dat ik het oude stencilapparaat niet mis …
Uit mijn jeugd kan ik het mij niet herinneren, maar wel op mijn werk, ik heb nog een paar jaar bij de Rijkspolitie gewerkt op een administratie en daar werden Rechercherapporten opgemaakt en die kwamen een keer in de week uit, tenminste, dat was altijd de bedoeling dat deze op tijd klaar zou zijn….tjsa, heb nog een tijdje gestencild ja, wat een p….werk was dat zeg, ik moest altijd iemand anders inschakelen want dat ding had altijd kuren en het zweet stond dan op mijn voorhoofd
Ondanks dat werd ik daarmee prima geholpen altijd en ben toch wel blij dat dat stomme ding niet meer (denk ik) gebruikt wordt en heb ik een prima tijd daar gehad tussen de Rechercheurs!!!
Het stencilapparaat bij ons op de lagere school zag er moderner uit dan het stencilapparaat van de afbeelding bij dit log. Ik herinner me dat de schoolkrant met dit apparaat werd ‘gedrukt’.We hadden carbonpapier in verschillende kleuren. Als je een stukje in de schoolkrant mocht schrijven kreeg je een half A4-tje met daaronder een carbonpapier, je moest dan schrijven of tekenen op een gedeelte van het A4-tje, de afdruk hiervan kwam dan op het carbonpapier. Tijdens het schrijven of tekenen mocht je vooral niet tussendoor op het carbonpapier spieken, want dan was na het terugleggen van je papier op het carbonpapier alles verschoven en kwamen tekst en plaatjes doorelkaar.
Lekker luchtje dat carbonpapier en je kreeg er vieze handen van.
Wat ik me verder herinner is dat het carbonpapier in het stencilapparaat ging, maar hoe de werking van het apparaat verder was weet ik niet zo goed meer. De meester moest volgens mij handmatig draaien aan het apparaat, maar het hoe/wat met het papier weet ik niet meer.
Bij mijn sportvereninging werd ook alles gestencild, wat een werk!
Het papier van vroeger was een ander soort papier als wat we tegenwoordig hebben. Een iets dunnere versie van de inktlap.
@EE: nu ik het bovenstaande heb geschreven, vraag ik me af of het apparaat wat wij op school hadden wel een stencilapparaat was. Er werd nl (dacht ik) geen inkt in gegoten. Weet jij of iemand anders hier meer van?
@Edde: ja, die papiersnijder! Groot mes.. grtsjj door het papier (of door iets anders Edde?).
@Edde: wij hebben de papiersnijder ook staan maar met een beveiliging dat het amper kwaad kan.
@Ellen 1955: foto lijkt me uit 40-45… Gevonden door Sentiment, zoals bijna altijd bij mijn logs! Og heeft wel altijd Trouw gelezen. Als iemand een eigen foto heeft van zo’n apparaat?
@Joke61: volgens mij is dat gewoon een stencilmachine, hoor.
Ja, op de lagere school hadden we ook zo’n apparaat. Wat er behalve de schoolkrant (recent log!) nog meer mee gedrukt werd zou ik niet weten, maar ik weet wel dat het een heel gedoe was als het inktpatroon, of wat er dan ook in ging, vervangen moest worden. Leve het digitale tijdperk van nu met kopieermachines, laserprinters en HP deskjet. Dat hadden we vroeger niet dus het was behelpen, maar we wisten niet beter.
Op de lagere school mee gewerkt en ook nog op het werk, begin jaren ‘80. Volgens mij ging er pure alcohol in dat apparaat, met een blauwe kleurstof…
(Het is trouwens stencillen…)
Ja ik heb ook wel eens een slinger mogen geven aan het stencilapparaat en je moest uitkijken dat de inkt niet tegen je kleding kwam want die ging er niet meer uit!.
@Jeugd: Volgens de Nederlandse Taalunie is het toch echt stencilen kijk maar: http://woordenlijst.org/zoek/?q=stencilen&w=w
@Sentiment: Sorry, ik had verkeerde bron:
http://www.vandale.nl/vandale/.....stencillen
@Jeugd en Sentiment: ik las op een site dat stencileren ook mag/kan.
@Jeugd: na Yell ga ik niet meer over drie elfsteden ijs
@Eric Erres:
Goed idee:11-stedenijs!
Ook nog mee gewerkt!
Was mijn eerste vakantiebaantje in 1980 na mijn eindexamen Mavo.
Dit was bij het Verdeelcentrum van Peek & Cloppenburg in Rotterdam.
Je moest dan repro’s (kopiën) draaien van lijsten die meegingen met kleding(aantallen daarvan) naar de diverse filialen van Peek & Cloppenburg, Lampe (toen nog) en een boetiek Mac & Maggie (bestaat ook al jaren niet meer)
Leuke tijd en voor het eerst de maatschappij in
Stencilen deden we met een soort carbon dat je eerst moest tikken en dan werd het gespiegeld op een rol geplaatst, dat dan elektrisch ronddraaide. In mijn tijd als medewerker van een jongere organisatie maakten wij maandelijks een blad vol info en overbodige onzin.
Het was altijd een clus om er een leuk boekje van te maken. Maar uiteindelijk werd het blad veel en goed gelezen.
Mooi log Eric.
Ps die foto is van een pers, want daar moest inkt op de rol.
Poeh, wat ingewikkeld weer…
Als ik het zo lees was Stencilen met carbon en chemie. Maar ook wel met inkt. Het kopieerapparaat is van eind zeventig.
@René van Gellekom: wat bedoel je met pers? Drukpers?
@Eric Erres,
Inderdaad, want hij is volgens mij van de illegale Trouw.
@Eric en Rene: dat dacht ik ook. Het heeft mijn speciale interesse omdat mijn moeder Trouwkoerierster was. Ik dacht dat deze foto misschien uit een persoonlijk album kwam.
In de jaren vijftig zat ik bij de padvinders en we stencilden het clubblad op een nagenoeg gelijke machine als op de afbeelding. De stencils werden getypt op een typemachine zonder lint zodat de hamertjes kleine gaatjes in het stencil maakten. De stencil werd over de machinerol gespannen. Uit grote tubes werd in een reservoir in de machine inkt geknepen en dan draaien maar.
De eerste 30 vellen waren veel te vet en vlekkerig. De volgende 20 vellen waren goed en dan moest je weer inkten. Uiteraard zat je na een half uurtje zelf dik onder de inkt die bijna niet meer weg te wassen was.
@ Bertus; bah, wat waren die dunne druipende vellen met inkt vies. Ze plakte ook altijd aan elkaar zodat je het nooit goed kon opruimen. Bovendien oppassen voor je kleren/handen. Menig schoolkrantvelletje is verknoeit…te zwart of niet leesbaar. We mochten ook niet te veel stencillen…te duur!
Ik herinner me ook het carbonpapier dat we thuis gebruikte als we een duplikaat wilde hebben. Typ-out bestond nog niet, wel hadden we een klein (roze?) doosje met smalle strookjes. Moest je achter het lint houden en als je de letter nog een keertje tikte was ie wit! Weg…
Zo maakte we kopy voor diverse bladen..
Lang geleden bracht ik altijd de kopy naar het kerkelijk stencilbureau voor het kerkbericht. Ook informatieboekje van de woningbouwvereniging werd er gedrukt..
Echt nog handwerk!
Wat hebben we het nu makkelijk!
Ik kan me vaag herinneren dat die inkt uit een hele grote tube kwam. Inderdaad het was een vies werkje, daarom was ik allang blij dat ik het nooit hoefde te doen.
Op de lagere school kregen we wel materiaal dat blauw/paars was ik weet nog altijd niet uit welk apparaat dat afkomstig was. Zelf heb ik nooit met een stencilmachine gewerkt dus ik weet er totaal niets van.
De schoolkrant op het lyceum stelden we wel samen en gaven de artikelen dan aan de concierge die ons dan later alles losbladig retourneerde waarna we de krant in elkaar staken en er een paar nietjes inmepten.
Gedicht: Opstel 2008
Gewoon geplukt
van internet
Een regelrechte
Vier !!
“Néé, ik heb
het uitgeprint
het staat ook
op papier”
@joep67:
@joep67: is dit trouwens niet meer een reactie op AO Reeks?
Edde je hebt volkomen gelijk!!!
Dat ding maakte enorm veel lawaai. Maar het had ook zo’n ouderwetse inktlucht. En dan die teksten die soms schots en scheef op de pagina’s kwamen.
Ik heb de indruk dat sommige mensen twee systemen van dupliceren door elkaar halen. Er bestaat een vloeistofduplicator, die afdrukken maakt met blauwe tekst en er is de stencil-machine, die kopieën maakt in meestal een zwarte of donkerblauwe kleur.
De vloeistofduplicator werkt met alcohol en een blauwe kleurstof. Ik heb het exacte procedé niet kunnen achterhalen, maar de lucht van de vloeistof is zeer kenmerkend.
Het stencilen ging met een speciaal vel met een soort waslaag, waar de getikte tekst voor openingen in die laag zorgde. Door deze openingen werd inkt op het onderliggende papier gedrukt. Het is te vergelijken met het zeefdruk-procedé.
Omdat ik geen brave Hendrik was moest ik een keer op de LTS aan het begin van de zomervakantie de conciërge helpen met de voorbereidingen voor het nieuwe schooljaar. We hadden lesroosters in grote lijsten aan de muur hangen. Die moesten door nieuwe vervangen worden. Ik moest de glasplaten met spiritus schoonmaken. Daarnaast moest ik ook met de vloeistoduplicator allerlei lesmateriaal en lijsten aanmaken. Door deze overdadige blootstelling aan alcoholdampen (het was zomer, dus toen nog warm, dus veel dampen in een klein hokje) was ik regelmatig aan het einde van de middag in een lollige stemming. En de directeur maar volhouden op de ouderavond dat ik die strafweek met zoveel plezier heb doorgebracht.
@wr1944: Kun je dan dronken worden door alleen al aan alcohol te ruiken?
Ook ik heb me bezig gehouden met het stencillen.Eerst voor schoolkrant en later voor een personeelsblad voor het bedrijf waar ik toen werkte. Nadat er diverse teksten getypt waren werden er door mij op de open gehouden plekken tekening gemaakt met de daarvoor bestemde speciale pennen en sjablonen. Het laats heb ik gewerkt met een Gestetner de je met de hand moest bedienen. Ik heb het altijd leuk werk gevonden.
@Frank, als je de hele dag in een kleine, slecht geventileerde ruimte werkt, omgeven door alcoholdampen en dat bij een leeftijd van 14 jaar, dan ga je echt een beetje vreemd doen. Dan maakt het niet uit of je het via de maag of via de longen in je bloed krijgt. ’s Avonds had ik wel wat hoofdpijn, dus op die leeftijd had ik waarschijnlijk ook al een kater.
@Frank Faber: heb jij nooit fietsbanden geplakt dan..?
@Frank Faber:
Of nooit een Whisky distilleerderij bezocht in Schotland? klok