De val van de Berlijnse muur
Op zondag 9 november 2008 geschreven door Edde
Vandaag is het precies negentien jaar geleden dat de muur viel. Daarmee kwam een einde aan de fysieke scheiding tussen Oost- en West-Berlijn. Vrij letterlijk, want de muur werd op meerdere plaatsen in de nacht van 9 november 1989 door Oost- en West-Duitsers met de grond gelijk gemaakt. Ikzelf was op dat moment achttien.
De muur werd eind 1961 om West-Berlijn gebouwd om de vlucht van Oost- naar West-Duitsland tegen te gaan. Ruim 2,5 miljoen mensen verlieten de DDR in de periode tussen de Tweede Wereldoorlog en de bouw van de muur. Tijdens de laatste twee weken van de bouw namen nog eens zo’n 50.000 mensen, vooral jonge Oost-Duitsers, de benen. Vaak met achterlating van hun complete familie.
Hoewel West-Berlijn omringd was met een muur, voelden vooral de Oost-Duitsers zich ingesloten. Er werden honderden pogingen ondernomen naar het Westen te vluchten. In eerste instantie kon je soms nog domweg uit een raam springen van een huis dat vlak bij de muur stond, maar al snel werden er tunnels gegraven, werd er gevlogen of werd er geprobeerd over de muur heen te klimmen. Alles om maar weg te komen. Achterblijvers kregen soms last van het “Mauersyndroom” (Muurziekte).
Ik kan me de foto’s van vluchtende mensen nog zo voor de geest halen, net als de verhalen over de grenswachten en honden. Onbegrijpelijk vond ik het, als tiener, dat een staat zoiets kon en mocht doen. Als er weer eens nieuws over een vluchtpoging was, vroeg ik me weleens af wat er zou gebeuren als ze het niet meer zouden pikken en gewoon massaal naar de grensovergangen zouden gaan.
Op die vraag hebben we dus antwoord gekregen: dan valt de muur!
Door een misverstand over een nieuwe regel waardoor Oost-Duitsers makkelijker naar het Westen mochten reizen, raakte het proces van steeds gematigder toezicht door de communistische partij ineens in een stroomversnelling.
Tijdens een slecht voorbereide persconferentie over de nieuwe regel werd na een vraag van een Italiaanse journalist door Schabowski (woordvoerder van de SED, de Oost-Duitse communistische partij) in eerste instantie met partij-politiekcorrecte antwoorden geantwoord. Tot hij zich versprak: “Maar vandaag is, voor zover ik weet een beslissing genomen… We hebben besloten dat iedere DDR-burger de grens over mag.” Toen gevraagd werd wanneer die regel in zou treden en Schabowski eigenlijk het antwoord niet wist, zei hij: “Sofort, unverzüglich” (onmiddellijk).
Binnen de kortste keren werden de grensovergangen overspoeld met mensen die de proef op de som wilden nemen. Mochten ze echt zomaar weg? Na wat tegensputtering van de grenswachten en het leger bleek al snel dat er geen houden meer aan was. Diezelfde nacht nog werd de muur op veel plaatsen gesloopt en vielen Oost- en West-Duitsers elkaar huilend en juichend in de armen.
Koude rillingen kreeg ik ervan, toen de beelden ons in Nederland bereikten. Ongeveer hetzelfde gevoel dat je hebt als je hoort dat een onschuldig veroordeelde gelukkig toch wordt vrijgelaten bekroop me, maar dan voor een heel volk!
Waar was jij op donderdag 9 november 1989, toen de muur viel?
22 reacties op “De val van de Berlijnse muur”
Laat een reactie achter
...
Wat belangrijker is dan de val van de muur is hoe de Glasnost en Perestrojka van Gorbatsjov ooit gestalte hebben gekregen want daardoor was de val van de muur onvermijdelijk geworden. Waardoor kan Gorbatsjov aan de macht komen? Waarom werd het ideaal van Lenin losgelaten? En dat in een zo machtig land als de USSR!
Na de oorzaak dan de aanleiding: bij het veertig jarig bestaan van de DDR in oktober 89 sprak Gorbatsjov de woorden dat wie zich niet vernieuwd zal achterblijven. De DDR stond in de kou, dus.
Op dat moment stond de grens al een paar maanden naar het westen open omdat hongarije een gat in het ijzeren gordijn had geprikt. Ook klommen oostduitsers over de hekken van ambassades in Praag en forceerden zo toestemming om te mogen vertrekken.
Ben zelf in april 86, geloof ik, in West Berlijn, Oost Berlijn en Weimar geweest. Weet nog dat ik in een oostduitse krant las over een bombardement op Libie.
Op die reis heb ik die aparte sfeer mogen beleven van een ziek bestel.
De val van de muur heb ik daarom extra aandachtig gevolgd op die avond en volgende dag.
Door wat betraande ogen is mij vooral een beeld bijgebleven van een stroom huilende en feestende ossies, gekleed in dat typerende gebleekte spijkergoed, in Trabantjes die onder applaus en bananen door wessies werden binnengehaald. Ik heb die dag beleefd als een soort Boeddha.
Behalve Kohl, duidde niemand deze stroom op waarde omdat restanten van de muur -door Oost duitsland consequent Anti Fascistische Schutzwall genoemd- het zicht belemmerden. Hij stond figuurlijk wel op de muur!
In de huiskamer van de studentenflat in Lincoln, Nieuw-Zeeland, waar ik naast mijn Duitse flatmate Monika op de grond zat het tv-nieuws te bekijken en allebei liepen ons de koude rillingen over de rug. Dit was historie.
Net als deze week met Barack Obama in de VS: historie mensen, historie.
Het was de nacht van 8 op 9 november dat ik weer eens slecht sliep. Het kwam niet door mijn verjaardag op 9 november, maar ik heb dat wel vaker.
Ik zette de televisie aan. De enige zender die toen aan het uitzenden was(dat dacht ik) was CNN en daar zag ik wat er gebeurde. Toen probeerde de ARD en die zond gewoon live uit vanuit Berlijn. Het was geweldig om te zien hoe mensen met grote hamers in de muur stonden te hakken.
Nauwelijks kon ik mijn tranen bedwingen. Tja ik was 29 en ja het was echt feest, want eindelijk werd Duitsland weer één. Ik was opgeroeid met het bestaan van de muur in Berlijn. De muur was er gekomen door iets dat in de nacht van 9 op 10 november 51 jaar gelden was begonnen, Kristalnacht.
Gelukkig gebeurde er iets leuks op mijn verjaardag, want historisch is 9 november nogal een ‘gevoelige’ datum als het om historische gebeurtenissen gaat, hoewel ze nu ook niet allemaal triest zijn hoor.
Zo ontdekt Brian Epstein in 1961 de Beatles, in 1799 komt via een staatsgreep Napoleon aan de macht. In 1918 word Keizer Wilhelm de 2e afgezet. Hitler doet vergeefs een greep naar de macht in 1923 middels de Bierkellerputsch en op mijn verjaardag in 1960 word John F Kennedy tot president gekozen, terwijl in 1983 Freddy Heineken werd ontvoerd, kortom 9 november is nooit een saaie dag in de geschiedenis.
Maar de val van de muur staat mij het meest bij. Ik was nogal betrokken omdat mijn broer als bijna 40 jaar in Duitsland woont en ik er vaak kwam. Ik sprak hem dan nog wel eens over Oost Duitsland omdat hij daar wel eens kwam vanwege vrienden die daar woonden.
Jaren later sprak ik die vrienden ook. Ze waren niet zo blij. Voor de val van de muur wisten ze waar ze aan toe waren en nu was alles anders. Het leven was duurder en zij waren van mening of het nu allemaal wel zo geweldig was zonder die muur.
Politiek gezien had dit natuurlijk nooit zo mogen gebeuren, want de val van de muur was een eitje van Helmut Kohl die graag in zijn regeerperiode Duitsland weer tot één natie maakte, maar het heeft de ‘wende’ wel een verkeerde wending gegeven. Toen de muur is gevallen in ‘89 is het steeds slechter met Duitsland gegaan en was er van het eertijdse Wirtschafswunder maar weinig meer over. Maar het was wel wat op 9 november in 1989.
Vandaag is het qua historisch nieuws rustig, maar 9 november is nog jonger kan er nog van alles gebeuren. We wachten het maar af.
Ik weet niet meer waar ik was of wat ik deed op die dag, misschien was ik gewoon op mijn werk, hoe dan ook, dat doet er eigenlijk niet toe. Feit is dat er toen geschiedenis werd geschreven. Ik weet dat er mensen zijn die als souvenir een brokstukje van de muur hebben meegenomen, dat prijkt nu waarschijnlijk ergens op een ereplaats in hun huis. Ik was heel blij voor de mensen die destijds aan de oostkant van de muur leefden en het gevoel van vrijheid moet daarna en op die dag zelf natuurlijk ongekend geweest zijn. Moet ik ineens aan dat liedje van Klein Orkest denken; …en de vogels vliegen van Oost naar West Berlijn… Dezelfde vrijheid die die vogels hadden werd nu ook de inwoners van oost Berlijn geschonken; geweldig!!!
Toen de muur viel zaten wij aan de buis gekluisterd. Niets wilden we missen. Soms met tranen in de ogen zagen we het aan. Al die mensen die zich op west-duits gebied mochten begeven met hun ronkende Trabantjes. De blijdschap en hun tranen. Maar ook mensen die even verder keken en zeiden af te willen wachten of het echt zoveel beter zou worden. Honecker trad af en Egon Krenz volgde hem op. Maar, zo zei een jonge oost-duitser: Krenz is gewoon een andere Honecker. We moeten eerst maar eens afwachten. En we moeten een andere leider hebben. En voor veel mensen is het ook niet geworden wat ze hadden verwacht. Maar de beelden van toen vergeet ik nooit meer. Op de beroemde Glienicke Brücke tussen West-Berlijn en Potsdam waar oost-duitsers hun west-duitse familieleden ontdekten. De vreugde van die mensen. Kippenvel.
Ik zie onder het filmpje staan dat hij nog wordt aangepast.
Dat hoeft voor mij niet : ik vind hem zo al indrukwekkend genoeg !
Mooi filmpje.
off topic : ik herken het muziekje maar weet de naam niet meer.
Ik was die donderdagavond stappen met een huisgenoot (ik studeerde in die tijd). Toen we thuiskwamen, tegen één uur, keken we nog even tv en zagen dat de muur al ‘belegerd’ werd door de Berlijners.
We hadden nog college de volgende dag, dus ik ben in bed gaan liggen maar heb nog zeker een uur naar de radio liggen luisteren. Toen wist ik het wel - de verslagen begonnen in herhaling te vallen.
off topic antwoord: de muziek is Conquest of Paradise van Vangelis.
Ja, ik weet nog wel waar ik op die dag toen was, bij mijn vriend toen thuis, de vader van mijn meiden, 4 maanden later trouwde ik met hem en was onze eerste dochter onderweg bijna die nu 18 jaar geworden is in oktober j.l.
Het gaf wel een apart gevoel ja met die Berlijnse muur, we zaten voor de televisie en ik herinner mij inderdaad de huilende en blije mensen dat zij nu vrij zouden zijn en flink hebben staan hakken in die muur alsof hun leven er vanaf hing…….
Mijn herinnering aan de val van de muur is voornamelijk het concert dat Roger Waters de volgende zomer gaf van The Wall. Met als afsluiter het nogal idealistische The Tide is Turning. De Berlijnse muur mag verdwenen zijn, andere muren werden in de jaren erna gebouwd. Tja.
Ik was thuis en volgde alles via de media. Zelf ben ik - met school - in de jaren ‘70 naar Oost-en West Berlijn geweest. Die indrukken zijn niet meer van mijn netvlies te wissen.
Drie jaar geleden waren we weer in het “vrije” Berlijn. De stad probeert drastisch haar verleden (WOII en de Koude Oorlog) van zich af te schudden. Begrijpelijk, maar die muur blijft toch in mijn hoofd zitten.
@Bertus & @LeFly: dat van die muziek klopt. Ik vind ‘m alleen slecht gekozen bij de film. Veel te bombastisch. We zetten er nog wel iets anders onder.
@René van Gellekom: je hebt helemaal gelijk. 9 november is inderdaad wel heel bijzonder. Naast de val van de muur is er op die datum nogal wat gebeurd, dat was me eigenlijk ontgaan. In Duitsland wordt er zelfs met de term Schicksalsdatum naar 9 november verwezen. Zeker na de recente 9-11 in Amerika, al wordt die datum daar natuurlijk andersom gebruikt, krijg je dan toch bijna jeuk. Wat is er toch met die datum?
Voor Duitsland het rijtje completerend:
1918 - Novemberrevolution, de Duitse keizer Wilhelm II treedt gedwongen af, einde van het Duitse Keizerrijk; zowel de Duitse Republiek als de Radenrepubliek worden uitgeroepen.
1923 - Bierkellerputsch / Hitlerputsch in München, eerste en mislukte poging van Adolf Hitler en zijn nazi’s om de macht in Duitsland te grijpen (in de nacht van 8 op 9 november)
1938 - (Reichs)kristallnacht, de eerste massale geweldpleging tegen Joden en hun eigendommen in nazi-Duitsland (in de nacht van 9 op 10 november)
1989 - Val van de Berlijnse Muur
Bron: Wikipedia Zie ook: Duitse wiki over 9-11 en Duitse wiki over Duitse 9-11
9 November is tegenwoordig ook:
- Internationale dag tegen fascisme en antisemitisme (vermoedelijk gekozen i.v.m. kristallnacht?)
- Dag van de uitvinders
Dat laatste is natuurlijk wel weer leuk. Zolang ze geen nieuwe muren uitvinden.
Ik kan mij te televisiebeelden nog herinneren, indrukwekkend, vooral het uitdelen van de bananen!
Zelf heb ik 5 jaar in duitsland gewoond en heb mijn toenmalige buurvrouw ééntje uit “ost” vaak erover gesproken.
Ja, zij ging ook naar het westen, en merkte al snel dat zij altijd een duitse “ossie” zou blijven.
Werkeloosheid was er niet, nee, maar als er niets te doen was mocht ze bij wijze van spreken een voetbalveld met een nagelschaar knippen, om bezig te zijn, en om niet het idee te hebben dat men in werkelijkheid werkloos was.
Ook stonden de mensen in het westen niet echt te springen, het volgende maandloon van mijn man ging gelijk met 80 mark naar beneden netto! haha, hulp voor het oosten. Best veel geld in der tijd….. iedereen maar blij….zij niet hoor!
groet marjo
ja hoor zat ook voor de buis, werkte toen in duitsland in het ruhrgebied en daar leefde het natuurlijk…
besef nu net eigenlijk pas (weer) dat mijn vader dat nog net heeft meegemaakt hij overleed twee dagen later….
Het is heel vreemd, van het bestaan van De Muur weet ik niet veel meer af. Dit terwijl mijn opa een Pool was, en hij altijd heel veel moeite had om terug naar zijn vaderland te kunnen. Ik ben er geweest toen ik 10 was, en dat was zeker aan de grens behoorlijk spannend. En er was een levensgroot verschil tussen West en Oost. Maar toen zijn we niet via Berlijn gereden, waarschijnlijk dat ik daarom geen voorstelling had van De Muur.
Maar de val, dat herinner ik me dan weer wel. Waarschijnlijk omdat mijn ouders de tv aan hadden staan en ons op het hart drukten om dit ‘goed te onthouden’. En dat doe je dan braaf, natuurlijk.
In het Imperial War Museum in Duxford, niet ver van waar ik nu woon, staat nog een stuk Muur. Dat was zeker indrukwekkend om even te zien. Ooit moet ik maar ‘ns naar Berlijn, om daar te gaan kijken.
(En dan hebben we het niet eens over de vrouw die zegt dat ze ‘getrouwd is’ met De Muur….)
Ik heb zelfs collega’s die uit Oost Duitsland komen. Bijna zelfs een vriendin gehad die oorspronkelijk Oost Duits is.
(zeer arm)
Door hun leeftijd hebben zij de wende niet helemaal meegekregen. Waren kinderen of peuters.
Op de parkeerplaats bij mijn werk hebben zelfs voormalige Oost Duitsers de kenteken plaat op hun auto nog uit een voormalige Oost Duitse deelstaat in dit geval DL (zwikau).
Het zit zo. In voormalig West Duitsland worden zij niet geholpen. Daardoor wijken ze uit naar Nederland of zij wonen nu dicht bij de Nederlandse grens. Een nieuwe toekomst opbouwend.
Ik heb de val van de muur wel bewust meegemaakt door de tv beelden te zien. Ik dacht toen, ‘eindelijk zijn die arme mensen nu vrij.’ Naderhand bleek dat zij niet welkom waren, omdat de West Duitsers geen zin hadden om het achter gebleven Oost Duitsland snel economisch gezond te maken. Een vorm van arrogantie, waar het 1 volk gedachte volkomen mislukte. Maar rondom Berlijn lijkt de eenwording wat makkelijker door de atmosfeer van Berlijn als wereld metropool.
Waar ik nu was, dat weet ik niet meer toen, maar wat ik het afgelopen jaar zag, vond ik wel erg uniek. We waren in augustus in het Europapark in Rust in Duitsland en als je binnenkwam, zag je aan de rechtse kant een klein stukje documentatie over de val van de muur met de steen erbij en wat foto’s en tekst. Dus mocht je daar heen gaan, dan vergeet vooral dat begin niet.
@Edde,
Deze 2 heb ik in 2006 ook op mijn weblog nog genoemd:
9 November 1985 Vlak voor sluitingstijd valt de Bende van Nijvel het warenhuis Delhaize in Aalst binnen en schiet met zware munitie op alles wat beweegt. Er sterven 8 mensen.
Cambodja wordt op 9 november 1953 een onafhankelijk land na een kolonie te zijn geweest van Frankrijk. Het zou het begin van een periode van onrust worden in dat gedeelte van Azië.
@Martin J.A.: Wij willen steeds nog naar dat park toe in Rust, misschien dat we er in de zomervakantie nog langskomen want we gaan via die buurt richting de Ardeche, niet over Frankrijk dus, nee, eerst richting Zwarte Woud, altijd mooi en ik ga er zeker op letten bij dat begin waar jij het nu over hebt, bedankt!!!!
Loesje en de Muur.
Loesje is 25 geworden.Het eerste affiche geeft treffend aan waar het om gaat. “n beetje plakker schudt de hele wereld wakker.”
De muur viel 19 jaar geleden.Inmiddels zetelt Loesje internationaal in het voormalige Oost Berlijn vlakbij de wijk Kreutsberg.
De vrijwilligers huren nu een flat waar toen ambtenaren van de DDR bevoorrecht mochten wonen.
Nee, lux is het er niet, wel degelijk gebouwd.
“Leven is het meervoud van lef”.”I’M a peace veteran”.”Pourquai produire des dechets si on doit les jeter”.”Marksizmas mire isnaudojimas gyvuoja”.
Er zijn maar weinig meisjes die zoveel talen spreken, maar wie met beide benen op de grond blijft staan, komt niet ver.
Goh, wat kan ik me dat goed herinneren. Ik was 24 (dus alle ins en outs van de koude oorlog zowel op TV als bij de geschiedenis- en maatschappijleer-lessen actief beleefd) en studeerde in die tijd in Leiden. Ik kwam die nacht rond 01:00 uur thuis van de studentenvereniging. Zette m’n de radio van m’n wekkerradio aan en heb vervolgens uren liggen luisteren.
De volgende ochtend zijn we met z’n drieën in een oude eend gestapt en naar Duitsland vertrokken: dit moesten we uiteraard meemaken. En dat hebben we gedaan. Een groots volksfeest bol van verwarring: was dit inderdaad het einde van de muur, het schisma, de koude oorlog?
Vond laatst op zolder nog het stuk(je) beton van de muur dat ik mee terug naar NL heb genomen.
Ja, ik heb het meegemaakt.
Waar ik was toen de Muur viel?
In bed naar het nieuws aan het luisteren. Ik wist niet wat ik hoorde.
Een poosje later op kantoor vertelde mijn collega, dat ze naar Berlijn ging. Dit was nu mogelijk geworden; mooie stad. Of ze ook naar de Muur ging, vroeg ik. En of ze dan een stukje mee wou nemen.
Leek me helemaal te gek, waarschijnlijk lag de grond ermee bezaaid.
Toen ze terugkwam, vertelde ze dat ze inderdaad naar de Muur was geweest. Maar het erge was: het was zo vreselijk genant. Mensen verhuurden bijlen om er zelf in te hakken. Ze twijfelden of ze dat wel zouden doen, maar er waren er vele die dat deden en ze bedacht dat ze daardoor niet teveel zou opvallen. En… de Muur moest weg. Met een bezwaard hart begonnen ze te hakken. Twee stukjes beton heb ik, met de graffity er op. Toch een dierbaar bezit, vind ik.
Jah geweldig Judith en het is niet zo’n bekend park en geweldig dat daar die geschiedenis te zien is. Voor het park heb je zeker 2 dagen nodig wil je veel kunnen zien. De sfeer was lekker daar, zeker als het warm is. Nu wijk ik ff af: mooi zelfs het voetbalcafe. Wat er beneden te zien is op het scherm, kun je op het toilet ook zien als je staat te … en alleen bij de heren volgens mij. Ga maar es kijken, maar let vooral op dat bord voor wat die muur betreft in het begin van het park.