Sint Maarten (2)
Op dinsdag 11 november 2008 geschreven door Jo Pinxt
Op 11 november rond 370 gaf hij als bisschop van Tours en Romeinse soldaat gezeten op zijn paard de helft van zijn mantel aan een bedelaar. Hij doorkliefde zijn mantel met zijn zwaard en dat heeft altijd veel indruk op mij gemaakt: zonder schaar.
In mijn jeugdjaren werd Sint-Maarten op 11 november in Zuid-Limburg jaarlijks gevierd. Voederbieten werden dan uitgehold en tot een maskerlampion verwerkt. Binnen in de biet werd een kaars geplaatst. Hierna werd de biet op een stok geprikt en werd er een oud wit laken omheen gehangen. Als kind liep je hieronder.
In optocht ging deze spoken tocht vervolgens in het donker naar een boerenakker waar het Sint- Maartens kampvuur werd ontstoken. Adembenemend keek ik toe naar de meters hoge vlammen, niet meer en niet minder, maar wel de avond van mijn leven.
Tot op heden heb ik de combinatie tussen biet-, vuur- en spokentocht niet kunnen leggen, wie helpt mij uit brand?
32 reacties op “Sint Maarten (2)”
Laat een reactie achter
...
Haha, leuk Jo dat verhaal, ben ik ook weer wat wijzer geworden, wist en weet er helemaal niets van joh! Hopelijk krijg je antwoord op je vraag! Ga je ook nog Sint Maarten morgenavond??? Neem maar geen stokje met lampion mee maar wel alleen een tas want het weer wordt zoals meestal met Sint Maarten weer helemaal slecht natuurlijk he????
Ha ha ha, wij vierden eind jaren zeventig eens St Maarten in het midden van Oktober.
De mensen geloofden ons ook nog toen we vertelden, dat de datum was veranderd en dat dat in de krant had gestaan. Om te GILLEN.
In mijn jeugd hebben wij dit nooit gevierd, in Rotterdam, maar nu in Frankrijk is dit nog steeds een nationale ‘feest’dag….dus o.a. geen school.
Voor mij de ‘ellufduh van de ellufduh’ is het begin van Carnaval…en Vasten…Hoe die 2 te rijmen zijn is mij nog steeds onduidelijk.
Inderdaad, in Rotterdam was dit een onbekende gebeurtenis. Toen mijn man en ik in Heerhugowaard gingen wonen, kwam ik er voor het eerst mee in aanraking. Koukleumende kinderen aan de deur, die liever snoep dan mandarijntjes kregen.
In Almere deed men ook aan St Maarten, maar waar ik nu woon helemaal niet. Eerlijk gezegd vond ik het altijd een beetje beschamend dat die kinderen voor de deur in de kou een leidje afraffelden en dan meteen hun hand uit staken voor snoep.
De laatste jaren kregen we nog wel een meewarige blikken van kinderen die ons aangeboden assortiment niet konden waarderen. Het was gewoon niet luek meer.
Het allerergste vind ik dat tuig dat zelfs deze leuke traditie weet te verstieren en zelfs kinderen en ouders bedreigen vanwege hun zak snoep. Of een lampion optocht zoals laatst in Den Haag.
Een grote belevenis in het groningse: Sint Maarten is de beschermheilige van de Stad Groningen, ook wel de Martinistad genoemd en daar is alles mee gezegd - Martinikerk/toren waar ik een prachtige ets van heb (ik zit er nu naar te kijken want die staat op de boekenkast hier in mijn studeerkamertje) als afscheidskado van werk toentertijd. In Groningen, uiteraard.
De suikerbiet was uit mijn ouders’ generatie, wij hadden lampionnen, veelal zelfgemaakt. Was ik geen ster in, maar wel in het suntmeerten zingen.
Ik vind het een mooi verhaal Jo, maar voor mij is dit geen jeugdsentiment. Werd of wordt deze traditie nu alleen in Nederland gevierd? Ik kan mij zo voorstellen dat Duitsland en België ook van de partij zijn.
Bij mij zijn nog nooit kinderen met een lampion aan de deur geweest dus ik heb ze ook geen snoepgoed kunnen verstrekken, is dit iets van beneden de rivieren?
Als groningse liep ik ook met een lampion. Soms door mijn oudere broer of zus gemaakt, maar ook wel zo’n harmonica-achtig ding die je in de winkel kocht. Ik kan niet zeggen dat ik het erg opwindend vond, want we kregen destijds geen snoep.
In het gunstigste geval kreeg je een appel maar meestal was het een cent. Het liedje kan ik nog dromen:
Sint Martinus Bisschop
Roem van alle landen
Dat wij hier met lichtjes lopen
Is voor ons geen schande
Geef me een appel of een peer
Kom ik ‘t hele jaar niet weer.
Toen mijn kinderen later met hun lampion langs de deuren gingen kwamen ze vaak met zo’n 20 tot 30 lolly’s thuis. Die ruilde ik dan voor geld voor een boek. De zgn zachte snoepjes en taai-taai etc. liet ik ze zoveel mogelijk op dezelfde avond al op eten.
@Henny Jane: wat gezellig. Aan het werk zijn met gezicht op “d’Olle Grieze”.
Dom dom dom!
Ik zong nog even het sint-maarten liedje en nu blijkt dat ik 2 regels heb vergeten.
Sint Martinus Bisschop
Roem van alle landen
Dat wij hier met lichtjes lopen
Is voor ons geen schande
Hier woont wel een rijke man
Die ons wel wat geven kan
Geef me een appel of een peer
Kom ik ‘t hele jaar niet weer!
En zo was het.
Meestal door weer en wind liep ik met mijn lampion langs de huizen. In het begin met een kaarsje in je lampion en later gelukkig met een stokje met een lampje op batterijen.
De reepjes voor vanavond liggen klaar, met een mandarijn of appel hoef je echt niet aan te komen. Het leukste vind ik altijd de varieteit aan eigengemaakte lampionnen.
@Frank Faber: ik dacht altijd dat St. Maarten iets was van Noordholland, maar ‘t blijkt dat Jo uit Brabant dit ook uit zijn jeugd kent.
@Jo: ik kan je niet uit de brand helpen.
Ik hoorde pas van iemand dat het in Duitsland ook een vaste gewoonte is. Maar ik weet niet wat het snoep ophalen nu met de mantel van die meneer te maken heeft.
St Maarten was zelf romeins soldaat die zijn mantel deelde met een arme bedelaar, ’s nachts droomde hij en toen verscheen Jezus in zijn halve mantel,waaruit bleek dat de bedelaar Christus was geweest. Toen is Maarten gestopt met soldaat zijn en heeft zich bekeerd tot het christendom.
Het geven van snoep (vroeger fruit en andere etenswaar) symboliseert het geven aan de armen zoals het vroeger gebruikelijk was.
Van het liedje heb ik nog twee regels zoals het door mijn kinderen werd gezongen
Sint Martinus Bisschop
Roem van alle landen
Dat wij hier met lichtjes lopen
Is voor ons geen schande
Hier woont wel een rijke man
Die ons wel wat geven kan
Geef me een appel of een peer
Kom ik ‘t hele jaar niet weer!
Het hele jaar dat duurt te lang
Dat mijn lichtje branden kan !
Vanavond drie kinderen aan de deur gehad en die zongen dit:
12 november is de dag
dat de tandarts, dat de tandarts
12 november is de dag
dat de tandarts boren mag.
Ik ken er nog één die kinderen nu durven zingen, maar wij vroeger absoluut niet:
Sint Maarten, Sint Maarten
D’r liepen twee tomaten
De één die had een kale kop
De ander had een hoedje op.
Je zou er een boekje van kunnen maken, van brutale en toch leuke versies van oude Sint Maartenliedjes.
Wij hebben dit jaar voor het eerst gelopen met Daphne en haar nichtje Rosalie - die ’s middags een broertje gekregen heeft
Maar er moest toch gelopen worden; je maakt zo’n lampion niet voor niets.
Ik kan me nog wel herinneren dat er vroeger nog weleens een lampion in rook opging, omdat het kaarsje minder stevig stond dan gedacht. Tegenwoordig zie je (uiteraard) alleen electrische lampjes. Wind en regen krijgen echter nog wel vat op de kwetsbare lampions. Arme kinders!
Voor mij beginnen de feestdagen met St. Maarten: het is buiten vroeg donker en het weer is guur, maar binnen wordt het steeds gezelliger en is er maandenlang veel ruimte voor lekker eten, vuur en cadeau’s. Hehe, dat helpt me dit jaar wel weer door de winterdip heen
Zaterdag is Sinterklaas er alweer!
@Edde: Hahaha, ik hoop alleen dat Rian jou geen toestemming geeft om ’s winters de randen te versieren want dan wordt JS zoiets:
http://blog.seniorennet.be/van_ada/
Ps haal dit maar weg na lezen hoor.
@Eric Erres:
Sint Maarten roept bij mij heel wat herinneringen op. Heel vaak slecht weer, verwaaide lampionnen en tassen vol snoepgoed. De lampion werd op school al gefabriceerd. Elk jaar had juf weer een leuk idee voor een lampionnetje. In het begin deden we er echte kaarsjes in die al gedoofd waren voordat je je eerste liedje had gezongen. Later deden we er een lampje met batterij in(van die lampjes die je ook gebruikte in de lego-huisjes).
Wij liepen het liefst in het dorp want daar kreeg je de leukste dingen en niet alleen snoepgoed. Thuis gekomen werd(en) de tas(sen) met snoepgoed en dergelijke op de kop gezet om vervolgens te worden gesorteerd op lekker en niet zulk lekker snoepgoed. Losse snoepjes, pepernoten, taai-taai en dergelijke werden gelijk in de prullenbak gekieperd. Losse centen, stuivers, dubbeltjes en kwartjes gingen de spaarpot in. Manderijnen gingen op de fruitschaal en de rest van het snoep ging in een grote trommel. De rest van het jaar en het jaar erop had je dan wat te snoepen (”slikken” noemen we dat in Groningen), tot de volgende Sint Maarten en dan werden de restjes van het vorige jaar weggegooid.
De dierenwinkel in het naburige dorp gaf voor Sint Maarten eens alle kinderen die langkwamen een goudvis in een plastic zakje met water. De volgende dag moesten de ouders dan weer langskomen voor een vissenkom. Dat was dus flink verdienen. Ik vond het echt zielig voor die vissen. Vast niet elke vis zal het overleefd hebben.
@Guppie: dat is voor het eerst dat ik iemand anders dan mijn man het woord “slikken” zie gebruiken als hij snoepen bedoelt. Mijn man zegt het altijd en ik heb altijd gedacht dat hij het woord zelf verzonnen had. Ik kende het in ieder geval niet. Maar mijn man is stad-groninger en ik kom uit de provincie. Misschien is dat het verschil.
@sjoukje: nou nee hoor, ik ben ook een provinciaal en wij gebruiken dat woord altijd. Het is dus niet iets speciaals voor Groningen-stad.
Guppie en Sjoukje: ik ’slik’ ook! In de Veenkolonies werd en wordt nog flink ‘geslikt’! Ook wij kieperden de Sint Maarten tassen ondersteboven en dan vielen de losse ingredienten er wel mooi uit. Vaak eens iets geruild met een vriendinnetje, want ik was niet een echte ’slikkerd’: drop en chocola en de rest is mij te ‘kweer’. Weer een woord voor je, Sjoukje!
In Hilversum hadden we een soortgelijk feest, maar dat heette niet Sint Maarten, maar Rommelpotterij. Daarbij had je een soort trommel waar overheen een vel was gespannen. Een gat erin en in dat gat stak je een stok. Als je daarmee snel heen en weer bewoog, kwam er een zoemend, brommend, in elk geval een vreemd geluid uit.
Je ging langs de huizen om snoep op te halen.
het lied ging als volgt:
Rommelpotterij, rommelpotterij
Geef me een cent en ik ga voorbij
Hier woont een rijk man
die wel wat missen kan
met honderdduizend gulden
En honderdduizend rokjes aan
(laatste twee zinnen ben ik kwijt, wie weet hem nog?)
Als de bewoner in kwestie dan niet open deed, dan begon de kinderschaar te joelen dat ie een vrek was. De hele buurt kon daar dan van meegenieten en stond de man bekend als een gierigaard.
@Sjoerdje: jouw liedje komt me bekend voor van een single-tje met kinderliedjes uit de jaren ‘60/’70. Begreep al die jaren niet wat er bedoeld werd met Rommelpotterij. Ken ‘t deuntje ook nog.
Volgens mij moet er nog een stukje tekst tussen ‘geef me een cent dan ga ik voorbij’en ‘hier woont een rijk man’.
Waar is @minigroove van de prachtige site met kinderliedjes etc?
@Sjoerdje:
Even gezocht: idd is dit liedje door oa kinderkoor de Schellebellen gezongen.
Dit is ws de juiste tekst:
Rommelpotterij, rommelpotterij,
Geef me een centje, dan ga ik voorbij.
‘k Heb geen geld om brood te kopen,
Daarom moet ik met de rommelpot lopen
Rommelpotterij, rommelpoterij,
Geef me een centje, dan ga ik voorbij
Ken het feest niet (uit de praktijk). Heb het idee dat het overal in Nederland wordt gevierd, behalve in Zuid-Holland!?
Sinds ik in Overijssel woon mis ik elk jaar het Sint Maarten-festijn. We hebben nu Foekepotten, wat dinsdags na de Carnavalsmaandag wordt gevierd. Het liedje wat Joke aanhaalt wordt bij ons ook gezongen behalve dat er in de plaats van Rommelpotterij, Foekepotterij wordt gezongen.
Ik heb helemaal niets met Foekepotten, geef mij maar een oer-degelijk Veenkoloniaals Sint Maarten met lampionnen!
In Noord-Oost Groningen wordt deze dag kip-kap-kogel genoemd.Waar de naam vandaan komt weet ik niet.
Wel kwamen s’avonds kinderen aan de deur om een liedje op kip-kap-kogel te zingen. In ruil hiervoor kregen ze snoepgoed.
Wie weet mij als Limburger dit Gronings gebruik te verklaren?
@jo pinxt: deze vraag geven we door aan Henny Jane, Guppie of Sjoerdje
@Jo Pinxt
@Joke61
Dit kon ik vinden, maar de herkomst…
Ik ben noch Gronings, Fries, noch Limburgs.
Maar vond deze link:
http://www.liederenbank.nl/lie.....038;lan=nl
en:
Kip kap kogel
Uit Wikisource
Kip kap kogel,
Mien moeke is ’n vogel,
Mien pa is ’n muske,
Ze geev’n elkoar ’n kuske.
Of:
Kip kap kögel
Mien mouder is ’n vögel
Mien vaoder is een Sottan
Doar bin ik een kind van!
Of:
Kip kap kogel,
M’n vader schiet een vogel,
M’n moeder braad ‘m in de pan,
Daar krijg ik een stukje van.
Afkomstig van Wikisource NL, de Vrije Bron. “http://nl.wikisource.org/wiki/Kip_kap_kogel”
Binnenkort komt er wel een foto’tje van mezelf. Wat er nu staat is iets verschrikkelijkers dan mijn foto.
kip kap kogel ken ik wel maar daar is alles ook mee gezegd. Bij ons werd/wordt dat niet gevierd.
Het komt kennelijk van de SintMaartensvogel zie http://www.annabee.net
Jo Pinxt, Joke61, Guppie en Sjoerdje: er zijn verscheidene Sint Maarten gebruiken in het Groningerland, dit waarschijnlijk door de verschillen in geografie(klei, veen, etc.), zodat men niet overal dezelfde achtergrond had. Ook in Oostfriesland wordt het gevierd! In het Hogeland en ook in Westerwolde zingt/zong men:
Kip kap kogel
Sunter Meerten vogel
Doar komt n schip mit appels aan
Mit zoeren en mit zuiten
Kin ze nait meer muiten (= tegenhouden)
Kip hier betekent een spitse pet, een kap is dus ook een hoofddeksel en een kogel is eveneens een kap (uit het Latijns, ‘cuculla’). (Een beetje zoals hoedje van papier zeg maar.) Dit uit het Nieuw Groninger Woordenboek van K. Ter Laan, 1977 editie.
Henny Jane,
Mooi, jouw aanvullingen te krijgen. Zelfs relatief korte geschiedenis is de moeite waard.
Het zou jammer zijn als de toekomstige mama’s en papa’s niet meer weten waarom hun ouders, grootouders het om deden. Snoep. Maar het verhaal er achter hoort er bij dit maakt het compleet.