Dries van Agt
Link naar dit artikel Op zondag 16 november 2008 geschreven door eirrah
Dries van Agt was een markant politicus die slechts tien jaar actief was in de landelijke politiek. In die tien jaar was hij vooral “the pain in the ass” van PvdA voorman Den Uyl. Als Minister van Justitie en als Premier maakte hij van alles mee. De Drie van Breda, abortuskliniek Bloemenhove, Pieter Menten, de RAF terroristen, de grondpolitiek en de Molukse treinkapingen zijn slechts enkele feiten die aan Dries van Agt kleven. Net zoals zijn liefde voor het wielrennen die hem in 1980 trots naar de Champs Elysees bracht, alwaar zijn Joop Zoetemelk de Tour de France had gewonnen. Woorden of uitdrukkingen als “gij”, “fiks”, “m’n beste”, “luiaards, ijdeltuiten en non-valeurs” en “Wij maken geen buiging naar links en wij maken geen buiging naar rechts” zal menig bezoeker van Jeugdsentimenten zich waarschijnlijk herinneren.
Dries van Agt werd op 2 februari 1931 in het Brabantse Geldrop geboren. Na twee jaar advocatuur in Eindhoven, toog hij in 1957 als juridisch ambtenaar op Landbouw en Visserij naar den Haag. In 1968 belandde hij op de Nijmeegse Universiteit waar hij tot juli 1971 hoogleraar strafrecht en strafprocesrecht was.
In juli 1971 schoof zijn KVP hem naar voren als minister van justitie in het eerste kabinet Biesheuvel (ARP, KVP, VVD, CHU, DS’70) en in het daaropvolgende enige kabinet Den Uyl (ARP, PvdA, KVP, PPR, D’66) keerde hij van 1973 tot 1977 in die functie terug, waarbij hij tevens vice-premier was. Dat kabinet kwam op 22 maart 1977 ten val vanwege een interne strijd binnen het kabinet over de grondpolitiek.
Daarna volgden op 25 mei vervroegde verkiezingen die glansrijk werden gewonnen door de PvdA dat met maar liefst 10 zetels winst uitgroeide tot grootste partij met 53 zetels. De VVD (van 22 naar 28) en D’66 (van 6 naar 8 ) deden het ook goed. De fusiepartij CDA (KVP, ARP en CHU) won slechts een zetel en bleef op 49 steken. Door de winst van de PvdA moest er een tweede kabinet Den Uyl komen.
Joop was een beetje te happig en gaf het CDA vaker haar zin dan de PvdA-partijraad goed keurde. Na 10 (in)formateurs (waaronder 4 keer Den Uyl zelf) moest Joop begin december 1977 de handdoek in de ring gooien, mede omdat van Agt van de PvdA-partijraad niet mocht terugkeren als minister van justitie.
Op 8 december 1977 werd Dries van Agt tot (in)formateur benoemd en slechts 11 dagen later stond hij als nieuwe minister president op het bordes bij Koningin Juliana, temidden van een ministersploeg bestaande uit CDA en VVD ministers met de jonge Hans Wiegel als vice-premier. De linkse hoek van het CDA onder leiding van Aantjes stond niet echt achter dit kabinet maar ze konden er als “loyalisten” mee leven. Van Agt I haalde met enkele schrammen de eindstreep.
De verkiezingen van 26 mei 1981 maakten een volgend CDA/VVD kabinet niet mogelijk want het CDA verloor vijf zetels en de VVD twee zetels. De oppositie had ook Den Uyl geen goed gedaan want de PvdA was de grootste verliezer die met 9 zetels daalde naar 42. De grote winnaar was Jan Terlouw wiens D’66 van 8 naar maar liefst 17 zetels groeide. Terlouw wilde best in de regering, maar alleen als de PvdA ook meedeed. Op 11 september 1981 stond van Agt weer als premier op het bordes, nu naast Koningin Beatrix en temidden van 6 CDA ministers, 6 PvdA ministers en 3 D’66 ministers, met Den Uyl en Terlouw als vice-premier. Na een jaar gaat het al bijna fout omdat de PvdA ministers willen uitstappen, maar een lijmpoging brengt een half jaar redding tot het kabinet op 11 mei 1982 ten val komt.
Op 29 mei 1982 staat Dries van Agt wederom op het bordes met Beatrix, nu met een minderheidskabinet met alleen maar CDA en D’66 ministers die de zaak draaiende moeten houden tot de verkiezingen van 8 september en de daaropvolgende (in)formatie periode. Dries is niet alleen premier maar ook minister van Buitenlandse Zaken. Op 5 november resulteert de (in)formatie in het eerste kabinet Lubbers (CDA 45 en VVD 36 zetels = 81 zetels samen).
Dries keert nog ruim een half jaar terug in de bankjes van de tweede Kamer, tot hij zich 16 juni 1983 geroepen voelt tot het ambt van Commissaris van de Koningin in zijn provincie Noord-Brabant. Van 1 april 1987 tot 1 april 1995 is hij ambassadeur van de EG, eerst twee jaar in Tokyo, daarna in Washington tot zijn pensioen. Meester van Agt is sindsdien actief in enkele ere-functies.
Persoonlijk ben ik nooit een fan geweest van deze carnavaleske politicus. Zijn gebrekkige economisch inzicht maakte hem eigenlijk ongeschikt als premier. Hij had echter de politieke wind mee die hem veel belangrijker maakte dan hij op basis van zijn competenties verdiende. Hij slaagde er in om de PvdA van Joop Den Uyl in politieke hoeken te drijven die binnen die partij voor menig crises zorgde in een periode van grote arbeidsonrust. Van Agt was waarschijnlijk de tegenpool van Balkenende, maar zijn positie t.o.v. Den Uyl is wel vergelijkbaar met de positie van JP ten opzichte van Wouter Bos.
29 reacties op “Dries van Agt”
Laat een reactie achter
Kabinetten vielen en vielen en vielen, wat heb ik vaak moeten stemmen in de jaren tussen 1977 en 1982!! Van Agt was inderdaad een beetje carnavalesk, niet mijn type politicus etc. Trouwens wat moet het altijd raar zijn geweest om een kabinet te vormen met partijen van de andere kant van het politieke spectrum. Geen wonder dat de hele zooi altijd maar weer viel!
Een kleurrijk figuur ondanks zijn wat fletse uitstraling.
Ach wie waar heeft moeten zitten en waarom andere daar wel of niet niet tegen zijn en welke kleur ze hebben is al helemaal niet belangrijk. We zitten met de politiek als drager van de ‘democratie’ behoorlijk in ons maag, want inde ogen van de kiezers doet nooit iemand het goed.
Het is een leuk spelletje voor mensen die zich graag in de politieke netwerken bewegen, maar gelukkig hebben we een hoop kundige ambtenaren die dit land in het gareel houden.
Maar als je carnaval leuk vindt dan ben je ook gek op politiek. Mij kan het allebei niet bekoren.
Ik hield mij eigenlijk nooit bezig met politiek en zeker niet met Dries van Agt…wel met zijn pukkel
Ach, je kon er wel meer vermaak aan beleven als aan Balkenende. Die overigens decennia later zijn ethisch reveil verbouwde tot het normen en waarden-debat.
Saprestie, dat vind ik, dat vind ik donders, donders moeilijk, want,
laten we wel wezen: wat bedoelt ge eigenlijk met deze opmerking, jongmens? Ach, laat ik ‘r dan dit van zeggen: ‘t is en ‘t was allerbelabbertst om toch weer een bepaalde ondertoon in uw spraakgebruik te bemerken.
Wis en waarachtig.
(Raad de plaat (zomer 1982))
@Omnivoor: Haha, geweldig!!!
Het is dus duidelijk dat ik me in die tijd niet verdiepte in politiek. Ik kende Dries van Agt wel, maar niet alle gebeurtenissen die hier besproken worden.
Beetje een zije kous die van Agt.
Ik kan me nog goed herinneren dat Zwarte Dries flink op de hak genomen werd door Wim Kan. Deze laatstgenoemde had het in een oudejaarsconference over de abortuskwestie.
Hij zei toen: “Als het thema abortus besproken werd had ik altijd de neiging te zeggen: Ah joh, ga jij even de kamer uit! Van Agt, dat is gewoon nog een kind!”
Verder zei Wim Kan nog: “Als wij mannen net zo lang zouden nadenken als Van Agt, waren er helemaal geen abortusklinieken nodig!”
Politiek was en is niet mijn ding. Toen ik als 21-jarige voor het eerst mocht stemmen zeiden mijn ouders dat ik dat maar op de CHU moest doen. Dat heb ik gedaan, zonder me er in te verdiepen waar die partij voor stond.
Later ging de CHU op in het CDA en die partij ben ik trouw gebleven. Ik heb geprobeerd een beetje kennis van zaken te krijgen in de politiek. Dat is voor een klein deel gelukt, maar het kan me nog steeds niet erg boeien.
Ik herinner me nog wel de oudejaarsconference uit een van de jaren dat Dries premier was. Het ging over de verschillen tussen Dries van Agt en Joop den Uyl en ook over de verschillen tussen hun echtgenotes. Wim Kan vond Liesbeth den Uyl een ronde pepernoot uit Amsterdam en mevrouw Van Agt (weet haar voornaam niet) een maria-kaakje uit Nijmegen.
Ik vind trouwens onze JP Balkie het moderne equivalent van Van Agt. Alleen de pukkels ontbreken!
Wis en waarachtig heb ik Dries van Agt recentelijk in Geldrop ontmoet bij het afscheid van de laatste twee broeders uit het Roomse tijdperk.
Dries was helemaal in zijn element, immers als kleine jongen kon hij zich nog donders goed herinneren dat hij bij broeder Piet in de klas zat op de Nazareht school.
Aan wollig taalgebruik heeft hij niets ingeboet, maar net als de Roomse kerk raakt ook de mens Dries steeds meer in verval.
Ik had niets met van Agt als politicus maar ik had bewondering voor zijn archaïsch taalgebruik, dat was elke keer weer genieten. .
@Frank Faber: Volgens mij doe je Van Agt daarmee tekort hoor! Van Agt was volgens mij veel kleurrijker, hoewel ook wel een beetje een stripfiguur met zijn uiterlijke kenmerken en taalgebruik. Mmm, wat dat betreft zijn het eigenlijk allebei stripfiguren en heb je gelijk…
(Overigens, bij de ‘labels’ onder het artikel staat ‘Dries van Acht’ vermeld…)
@Jeugd: Ik heb ook onderaan Van Acht zien staan met ch maar het moet toch echt Van Agt zijn met een g. Dat heb ik ook even gecheckt bij Wikepedia (hoewel die er ook wel eens naast zit) Maar Van Agt met g is toch echt de juiste spelling.
@Frank Faber: Daar twijfel ik ook niet over, hoor!
Heet zijn vrouw niet Eugenie? Die naam doet me herinneren aan een verpleegster die ik als kind in het ziekenhuis tegenkwam…lief mens!
@Jeugd: Haha komt vast omdat ik hem ook in verband breng met wielrennen en aan de Acht van Chaam moest denken
Waarom had Van Agt nooit geen aktetas bij zich?
Hij stopte alles in zij pukkel.
Dat volk Meneer, dat zegt nooit Ja Meneer
Foute man.
@Sentiment: wel wat kritischer over de lengte van het artikel
Uit het JS Archief:
Eline schreef op 20 mei 2006 om 07.36
Van Agt heeft een korte
Van Kemenade heeft een lange
De paus gebruikt hem niet
en een vrouw moet eraan wennen als ze pas getrouwd is
Henny Jane schreef op 20 mei 2006 om 07.47
Naam
Ik herinner me al die 70-er jaren problemen van Van Agt nog heel goed. (abortus, kapingen, Menten, oliecrisis enz enz)
Wat lijkt dat lang geleden!!
Ik stem geen CDA maar heb er toch veel respect voor hoe hij ogenschijnlijk goed verder is gegaan met zijn leven, terwijl hij toch voor zulke problemen in zijn politieke loopbaan heeft gestaan.
@Sentiment: Dat vermoedde ik al!!
PukkelDries met het onmogelijke kapsel.
@Bart 66: Bij ons was die mop ietsie anders…..
Waarom heeft Van Agt nooit geen aktetas bij zich?
Hij gebruikt altijd zijn eigen pukkel!!!!!!
Trouwens, die pukkel heeft hij daarna nog snel weg laten halen van zijn gezicht en heeft toen een aktetas maar gekocht
@Ellen Wij noemen het kapsel van zowel van Agt als Balkenende “Playmobielhaar”.
@ Omnivoor ; Als rasechte Leidenaar weet ik natuurlijk dat dit uit “Katootje” van Rubberen Robbie komt
Fantasties. Sapristie!!! (niet saprEstie).
Mooie ballen, mooie ballen!!!
Dries van Agt: Wat een triest, carnavalesk figuur was de man toch. Grappig dat hij het afgelopen jaar ineens een progressieve kant van zichzelf laat zien. Ach ja, hoe ouder hoe gekker……
weerzinwekkend figuur… nog steeds… toen: zich sterk maken voor de vrijlating van oorlogsmisdadigers… nu: met gruwelijke gretta tegen israel ageren… een echte paapse antisemiet